فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ … وَقَالُوا۟ لَا تَنفِرُوا۟ فِى ٱلْحَرِّ
Feriha'l-muhallefûne bi-mak'adihim hılâfe rasûlillâhi ve kerihû en yücâhidû bi-emvâlihim ve enfüsihim fî sebîlillâhi ve kālû lâ tenfirû fi'l-harr; kul nâru cehenneme eşeddü harrâ; lev kânû yefkahûn · Felyadhakū kalîlen velyebkû kesîran cezâen bimâ kânû yeksibûn · Fe-in raceake'llâhu ilâ tâifetin minhüm feste'zenûke li'l-hurûci fe-kul len tahrucû maiye ebeden ve len tükātilû maiye adüvvâ
"Geride bırakılanlar, Allah'ın elçisine muhalif olarak oturup kalmalarına sevindiler; mallarıyla ve canlarıyla cihad etmeyi hoş görmediler ve 'sıcakta seferber olmayın' dediler. De ki: cehennem ateşi daha sıcaktır — keşke anlasalardı. · Artık az gülsünler, çok ağlasınlar: kazandıklarının karşılığı olarak. · Allah seni onlardan bir kesime döndürür de senden çıkmak için izin isterlerse, de ki: benimle asla çıkmayacaksınız ve benimle birlikte hiçbir düşmanla savaşmayacaksınız."
Fetih'de bu kelime ayrıntılı işlendi ve orada muhallef ile müstahlef arasındaki karşıtlık kaydedilmişti. Oraya dayanıyorum.
Ve buradaki nükte kaydedilmelidir ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: kelime edilgendir — "bırakıldılar." Ama ayetin devamı fiili onlara veriyor: feriha (sevindiler), kerihû (hoş görmediler), kālû (dediler). Yani ayet, edilgen bir adla anıyor ve etken fiiller yüklüyor. Adlandırma ile fiil arasındaki bu gerilim, mazeretin nasıl kurulduğunu gösteriyor.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: cümle emir kipindedir ve başkalarına yöneliktir. Yani mesele bireysel bir kaçınma değil, yayılan bir çağrı.
Ve cevabın kuruluşu kaydedilmelidir: kul nâru cehenneme eşeddü harrâ. Cevap, itirazın kendi kelimesiyle veriliyor: harr (sıcak). Aynı kelime, aynı cümlede iki kez.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: cevap, mazereti reddetmiyor — ölçeğini değiştiriyor. Sıcak gerçekten sıcaktır; karşılaştırma başka bir sıcakla yapılıyor.
Ve bu, 53. ayetteki emr-i teswiye gibi bir emir değil; dilcilerin haber ma'ne'l-emr dediği yapıdır: emir kipiyle verilen bir haber. İzahı aktarıyorum, kesin bir dille değil.
Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle iki fiili ve iki miktarı çaprazlıyor — az gülme, çok ağlama. Ve cezâen bimâ kânû yeksibûn ile gerekçelendiriliyor: karşılık.