Tekvîr 5. ayet tefsiri

81/5

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ

Ve ize'l-vuhûşu huşirat "Yaban hayvanları toplandığında."

وَحْش — yaban

Kök: و-ح-ش. Vahş — ehlîleşmemiş hayvan, yabani. Çoğulu vuhûş.

Ve aynı kökten وَحْشَة (vahşet) gelir: yalnızlık, ıssızlık, tenhalık. Arapçada "istevhaşe" — yalnızlık hissetti, ürktü.

Bağ açık: yaban hayvanı insandan kaçandır, ıssız yerde bulunandır. Kökün altında "insandan uzak durmak" fikri var. Türkçedeki "vahşi" ve "vahşet" kelimeleri de buradan gelir.

حَشْر — toplamak

Kök: ح-ش-ر. Bir yere sürüp toplamak; dağınık olanı bir araya getirmek. Haşr — kıyamette toplanma; mahşer — toplanma yeri.

Kelimenin somut anlamında bir zorlama vardır: kendiliğinden gelme değil, sürülüp getirilme.

Kategori ihlali

Ayetin sarsıcılığı burada: yaban hayvanı, tanımı gereği toplanmayan hayvandır. Birbirinden ve insandan kaçar; sürü kurmaz, ahır kabul etmez, çağrıya gelmez.

Ve dördüncü ayetle birlikte okunduğunda bir çaprazlama çıkıyor:

	Deve (4. ayet)	Yaban hayvanı (5. ayet)
Kimin	İnsanın malı, evcil	Kimsenin değil, yabani
Ne oluyor	Bırakılıyor	Toplanıyor

İnsanın sahip olduğu hayvan terk ediliyor; sahip olmadığı hayvan toplanıyor. İki ayet birbirinin tersini yapıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Ama iki ayetin yan yana durması ve fiillerin tam karşıt olması, düzenlemenin bilinçli olduğunu düşündürüyor.

Hayvanlar da mı hesaba çekiliyor?

Bu ayet klasik tefsirlerde bir soru açar ve soru gerçektir.

Kur'an'ın kendi verisi şudur:

"Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki sizin gibi ümmetler olmasın. Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık. Sonra hepsi Rablerine toplanacaklardır (يُحْشَرُونَ)." (En'âm 6/38)

Aynı fiil. Ve ayet açıkça hayvanların da toplanacağını söylüyor.

Görüşler:

Görüş	Ne diyor	Dayanağı
Toplanır, aralarındaki haklar görülür, sonra toprak olurlar	Hesap vardır ama karşılık (cennet/cehennem) yoktur	Hadis külliyatında, kıyamet günü boynuzsuz koyunun boynuzludan hakkını alacağı mealinde rivayetler nakledilir; Müslim'de yer aldığı belirtilir. Lafzını birebir alıntılamıyorum
Sadece toplanırlar; dehşetin bir parçasıdır	Ayet bir hesaptan söz etmiyor, bir sahneden söz ediyor	Siyak: on iki madde bir tablo çiziyor
Toplanma, En'âm 6/38'deki gibi genel bir dönüştür	Ayrıntıya girmemek	İhtiyatlı

Bu tefsirde bir tercih yapmıyorum; üçü de savunulmuştur ve Kur'an konuyu açmıyor.

Ama siyakta bir şey var ve kaydedilmeli.

Beşinci ayet hayvanların toplanmasını söylüyor. Sekizinci ayet, öldürülmüş bir çocuğa soruluyor. Aradaki iki ayet denizlerin kaynatılması ve nefislerin eşleştirilmesidir.

Yani sûre, hesabın kapsamını genişleten bir sıra kuruyor: hayvanlar bile toplanıyorsa, hiç kimsenin hesabını sormadığı bir çocuk elbette sorulacaktır.

Bunu sûre söylemiyor; ben kuruyorum ve kendi okumam olarak kaydediyorum. Ama ayetlerin sırası bu okumaya elveriyor.