Fetih 24. ayet

Ve hüve'llezî keffe eydiyehüm anküm ve eydiyeküm anhüm bi-batni Mekkete min ba'di en ezferaküm aleyhim; ve kâne'llâhu bimâ ta'melûne basîrâ

"Mekke'nin göbeğinde, sizi onlara üstün kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çeken O'dur. Allah yaptıklarınızı görmektedir."

Ayetin merkezinde tam bir simetri var:

`` eydiye-HÜM an-KÜM — onların elleri sizden eydiye-KÜM an-HÜM — sizin elleriniz onlardan ``

Aynı fiil (keffe), iki nesne, karşılıklı çapraz zamirler. Ve iki tarafa da aynı şey yapılıyor.

Bu, sûrenin en dikkat çekici cümlelerinden biridir ve şu yüzden: ateşkes, tek taraflı bir lütuf olarak anlatılmıyor. Bir taraf korunmuyor; iki taraf da durduruluyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet, "sizi onlardan koruduk" diyebilirdi — nitekim 20. ayette tek yönlü olarak bunu söylemişti (keffe eydiye'n-nâsi anküm). Burada tercih edilen kurulum iki yönlüdür. Ve bu, çatışmanın durmasının yalnızca bir tarafın kazancı olarak sunulmadığı anlamına geliyor. Çatışmanın durması, iki taraf için de bir sonuçtur.

أَظْفَرَ — kök ظ-ف-ر. Kökün somut anlamı: tırnak. ظُفْر (zufr) — tırnak, pençe.

Buradan zafer doğar: bir şeyi pençeye almak, ele geçirmek. Türkçedeki "zafer" kelimesi buradan gelir ve kökündeki imge tamamen kaybolmuştur.

Ve şimdi sûrenin başındaki ayrım tam yerine oturuyor. Birinci ayette kaydedilmişti: Arapçada askerî üstünlük için ğalebe, zafer gibi kelimeler varken Kur'an feth (açılma) kelimesini seçti.

İşte zafer kökü, sûrede tam bir kez, tam burada geçiyor — ve bir "kazanma" bildirmiyor; kullanılmayan bir üstünlüğü bildiriyor.

Cümlenin mantığı şudur: üstünlük vardı, ama kullanılmadı; ve kullanılmaması bir zaaf değil, bir hükümdür — fiilin öznesi Allah'tır.

Bu, sûrenin fetih anlayışının en somut ifadesidir. Fetih, pençenin kapanması değil, kapının açılmasıdır. Ayet, ikisinin aynı anda mümkün olduğu bir yerde ikincisinin seçildiğini kaydediyor.

Bir kayıt: "üstün kılınma"nın hangi olaya işaret ettiği rivayetlerde farklı şekillerde anlatılır — bir çatışma başlangıcı, bir gruba karşı elde edilen bir durum. Ayrıntılar ihtilaflıdır ve Kur'an olayı anlatmıyor; kesin bilgi olarak sunmuyorum.

بَطْن — kök ب-ط-ن: karın, iç. Kökün tahlili Hadîd'de yapıldı (el-bâtın ismi bağlamında) ve orada bir tenzih kaydı düşülmüştü. Burada kelime tamamen somut anlamdadır: bir yerin iç kısmı, çukur bölgesi.

Batn coğrafyada vadi tabanı, iki yükselti arasındaki çukur alan için kullanılır.

مَكَّة — ve bir kayıt. Bu kelime Kur'an'da yalnızca burada geçer. Kur'an'da şehrin bir kez de بَكَّة (Bekke) biçiminde anıldığı bilinir: "İnsanlar için kurulan ilk ev, Bekke'dekidir" (Âl-i İmrân 3/96).

İki ad arasındaki ilişki dilciler arasında tartışılmıştır: bazıları aynı yerin iki adı olduğunu, bazıları Bekke'nin Kâbe'nin bulunduğu dar alanı, Mekke'nin şehrin tamamını karşıladığını söyler. Kesin konuşmuyorum; bu bir dilci ihtilafıdır.

Ve şu kaydedilmelidir: sûrede tek bir yer adı geçiyor ve o da bir çatışmanın durduğu yerin adı olarak geçiyor.

بَصِير — kök ب-ص-ر: görmek; ve basîret — iç görü, kavrayış. Aynı kökten basar (göz, görme), ibsâr, tebassur, mubsır (gören, aydınlatan).

On birinci ayette aynı kalıp habîr ile kapanmıştı: ve kâne'llâhu bimâ ta'melûne خَبِيرًا. Burada basîr.

İki isim, iki blok, iki ayrı mesele. On birinci ayette anlatılan şey bir iç uyumsuzluktu; burada anlatılan şey fiilen gerçekleşen bir davranıştır — ellerin indirilmesi. İsimler, konularına göre seçilmiş.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.