Zuhruf 9. ayet tefsiri

43/9

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ ٱلْعَزِيزُ ٱلْعَلِيمُ

Ve le-in seeltehüm men halaka's-semâvâti ve'l-arda le-yekūlünne halakahünne'l-azîzü'l-alîm

"Andolsun, onlara 'gökleri ve yeri kim yarattı?' diye sorsan, mutlaka 'onları üstün ve bilen yarattı' derler."

İkinci blok burada başlıyor ve yöntemi değişiyor

Birinci blok (1-8) kitabı ve karşı tarafın tavrını anlattı. İkinci blok bir soruyla açılıyor — ve soru, karşı tarafa yöneltiliyor.

Yöntem şudur ve sûrenin en etkili hamlelerinden biridir: karşı tarafın kendi cevabıyla kendi durumunun tutarsızlığını göstermek.

Cümlenin kuruluşu: iki tekit yan yana

Ayet iki lâm taşıyor ve ikisi de tekit içindir:

Öğe	İşi
ve le-in seeltehüm	Şartın başına gelen lâm — yeminin habercisi (lâmü't-tevtıe)
le-yekūlünne	Yeminin cevabı — lâm + tekit nûnu

Yani cümle gramer olarak bir yemin kalıbıdır: "andolsun ki sorsan, andolsun ki şöyle derler".

Bu tekit yığılması bir bilgi taşıyor ve kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet cevabın ne olacağını tahmin etmiyor, kesin olarak bildiriyor. Yani söylenen şey şudur: bu cevabı verecekleri zaten bellidir. Tartışma yaratıcının kim olduğunda değil.

Cevabın içeriği kaydedilmelidir

Karşı tarafın verdiği cevap şudur: halakahünne'l-azîzü'l-alîm.

Dikkat: cevap "Allah" demekle kalmıyor, iki sıfat sayıyor. Müfessirler bunun üzerinde durmuştur ve iki okuma nakledilir:

Okuma	Ne der
1	Cevabın tamamı onların ağzından — verdikleri cevabın içinde bu sıfatlar da var
2	Halakahünne onların, sıfatlar metnin kendi eklemesi

Tercih dayatmıyorum. Ama şu kaydedilebilir: seçilen iki sıfat (azîz — üstün, yenilmez; alîm — bilen) tam olarak sûrenin ilerideki tartışmasının konusudur. Sûre, kimin büyük olduğunu ve kimin bildiğini tartışacak.

İtirafın kendisiyle çelişkinin gösterilmesi

Bu, Kur'an'ın Mekke muhataplarına karşı en sık kullandığı yöntemlerden biridir ve Nebe''de şöyle kaydedilmişti:

"Mekkeliler Allah'ın yaratıcı olduğunu inkâr etmiyorlardı (Kur'an bunu birçok yerde kaydeder: Ankebût 29/61, Zuhruf 43/9). İnkâr ettikleri şey, çürümüş kemiklerin tekrar toplanabileceğiydi."

Aynı yöntem sûrenin sonunda tekrar edecek — 87. ayette: ve le-in seeltehüm men halakahüm le-yekūlünnallâh — "onlara kendilerini kimin yarattığını sorsan, mutlaka 'Allah' derler."

İki ayet arasındaki fark kaydedilmeye değer ve bir gözlem olarak veriyorum:

	43/9	43/87
Soru	Gökleri ve yeri kim yarattı	Onları kim yarattı
Ölçek	Evren	Kendileri
Cevap	el-azîzü'l-alîm	Allâh
Ardından	Nimet listesi (10-13)	fe-ennâ yü'fekûn (nasıl çevriliyorlar)

Yani sûre aynı soruyu iki kez soruyor: bir kez evren için, bir kez muhatabın kendisi için. İkincisi sûrenin sonunda ve ölçek küçültülmüş. Ahkāf bahsinde kaydedilen "delil mesafesi" gözlemiyle aynı yerdedir: delil, muhatabın uzanabileceği yere getiriliyor.