Nisâ 97-100. ayetler

İnne'llezîne teveffâhümü'l-melâiketü zâlimî enfüsihim kālû fîme küntüm, kālû künnâ müstad'afîne fi'l-ard, kālû elem tekün ardullâhi vâsiaten fe-tühâcirû fîhâ … · İlle'l-müstad'afîne mine'r-ricâli ve'n-nisâi ve'l-vildâni lâ yestetîûne hîleten ve lâ yehtedûne sebîlâ · Fe-ülâike ase'llâhu en ya'füve anhüm … · Ve men yühâcir fî sebîlillâhi yecid fi'l-ardı mürâğamen kesîran ve seaten

"Kendilerine yazık ederken melekler canlarını aldığı kimselere: 'Ne hâldeydiniz?' derler. 'Biz yeryüzünde güçsüz düşürülmüştük' derler. 'Allah'ın yeri geniş değil miydi, orada hicret etseydiniz ya?' derler… Ancak erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan gerçekten güçsüz bırakılmış olup bir çare bulamayanlar ve bir yol bilemeyenler başka. İşte onları Allah'ın affetmesi umulur… Kim Allah yolunda hicret ederse, yeryüzünde gidecek çok yer ve genişlik bulur."

Bu bloğun en önemli tarafı, iki ayetin birlikte okunmasını gerektirmesidir. Ve bu tefsirde ikisi birlikte veriliyor.

Bunu ayrıca öne çıkarıyorum, çünkü doksan yedinci ayet tek başına okunduğunda ayetin koyduğu ölçü kaybolur.

Ve ölçünün kendisi doksan sekizinci ayetin lafzındadır ve iki kalemdir:

Hîle — kök ح-و-ل: dönmek, bir durumdan bir duruma geçmek. Tahavvül — değişim; havl — güç, dönüş. Yani hîle, kelimenin kökünde "durumu değiştirebilme imkânı"dır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kökün somut anlamıdır: ayet, mazereti bir niyet meselesi olarak değil, durumu değiştirebilme imkânının bulunup bulunmaması olarak tarif ediyor.

Ve doksan sekizinci ayette sayılan üç kalem — er-ricâl, en-nisâ, el-vildân — yetmiş beşinci ayetle birebir aynıdır.

Aynı üçlü sayım, iki ayrı işlevde. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, aynı kesim için hem savaşılmasını hem de mazeretlerinin kabul edilmesini söylüyor. İkisi çelişmiyor: biri dışarıdakilere, öteki onların kendisine bakıyor.

Kur'an'da "yerin genişliği" üç ayette geçer ve üçü yan yana konmalıdır. Tablo üç ayetin lafzını karşılaştırır.

Ankebût 29/56 bahsinde Zümer ile Ankebût arasındaki fark zaten tablolanmıştı ve orada kaydedilmişti:

"Fark kaydedilmelidir: Zümer'de 'Allah'ın yeri', burada 'benim yerim' — birinci şahıs. Ve hitap da birinci şahıs: yâ ıbâdî — 'ey kullarım.'"

Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum. Buraya ait olan, üçüncü ayetin — Nisâ'nın — farkıdır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı yukarıdaki tablodur: Zümer ve Ankebût'ta cümle bir çağrıdır, önden söylenir. Nisâ'da aynı cümle bir sorudur ve geçmiş zamanla kurulmuştur — yani iş bittikten sonra sorulmaktadır.

Ve Ankebût 29/56-57'de kaydedilen şu gözlem de buraya bağlanır:

"Yani yer değiştirmek ölümden kaçmak değil — hangi hâlde ölüneceğini seçmek."

Nisâ'daki ayet tam bu noktada duruyor: cümle, ölüm anında söyleniyor.

ر-غ-م kökü: burun; ve buradan rağam — burnu toprağa sürtmek. Rağmen — istemeye istemeye.

Mürâğam — dilciler kelimeyi iki türlü açıklar: (a) gidilecek, sığınılacak yer; (b) karşı tarafı çaresiz bırakacak bir konum. İki izahı da aktarıyorum; tercih dayatmıyorum.

Ve iki kelimenin birlikte gelmesi kaydedilmelidir: mürâğamen kesîran ve seaten.

Sea — kök و-س-ع: genişlik. Ve bu kelime, doksan yedinci ayetteki vâsia ile aynı köktendir.

Aynı kök, üç ayet arayla: biri sorguda, öteki karşılıkta. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Yüzüncü ayetin ikinci yarısı kaydedilmelidir: yola çıkıp varamadan ölen kişi.

Sümme yüdrikhü'l-mevt — ve fiil, yetmiş sekizinci ayetteki fiilin aynısıdır: yüdrikkümü'l-mevt.

Aynı fiil, iki ayrı yerde. Ve ayet, yolda ölenin karşılığının düşmediğini bildiriyor: fe-kad vekaa ecruhû alallâh.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin ortak fiilidir: yetmiş sekizinci ayet ölümün her yerde yetiştiğini söylemişti; yüzüncü ayet, yetiştiği yerin karşılığı değiştirmediğini söylüyor.