Nisâ 58. ayet tefsiri

4/58

إن الله يأمركم أن تؤدوا الأمانات إلى أهلها وإذا حكمتم بين الناس أن تحكموا بالعدل إن الله نعما يعظكم به إن الله كان سميعا بصيرا

İnnallâhe ye'müruküm en tüeddü'l-emânâti ilâ ehlihâ ve izâ hakemtüm beyne'n-nâsi en tahkümû bi'l-adl, innallâhe niımmâ yeızuküm bih, innallâhe kâne semîan basîrâ

"Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hükmetmenizi emrediyor. Allah size ne güzel öğüt veriyor. Allah işitendir, görendir."

Ayetin sûredeki yeri

Bu ayet, sûrenin dokuzuncu bloğunu açıyor ve iki emri tek cümlede birleştiriyor.

Ve iki emrin birlikte gelmesi bir yapı kuruyor:

Emir	Alan	Kim kime
Tüeddü'l-emânâti ilâ ehlihâ	Elde tutulan	Emaneti tutan → sahibi
İzâ hakemtüm … en tahkümû bi'l-adl	Karar verilen	Hüküm veren → taraflar

İki emrin ortak noktası kaydedilmelidir: ikisinde de bir tarafın elinde, başkasına ait bir şey vardır. Biri mal ya da görev, öteki karardır.

Ve bu, sûrenin giriş bölümünde kurulan çizginin tam merkezidir: "hakkı, başkasının elinde olan kişi." Oraya dayanıyorum.

أَمَانَة — kök أ-م-ن ve Ahzâb 33/72

Kökün asıl anlamı: güvende olmak, korkusuz olmak. Emn — güvenlik; îmân — güvenme ve güven verme; emîn — güvenilir; emânet — güvenilerek bırakılan şey.

Kelimenin en geniş kullanımı Ahzâb 33/72'dedir ve oraya dayanıyorum. Orada kaydedilenlerin özeti:

"El-emâne belirlilik takısıyla geliyor — yani bilinen bir şeye işaret ediyor — ama içeriği açılmıyor… Ayetin kelimeyi belirsiz bırakması bir metin verisidir."

Ve orada emanetin ne olduğu üzerine verilen ihtilaf tablosunda, bu ayet bir görüşün dayanağı olarak anılmıştı: "E. İnsanlar arası emanetler — kişilerin birbirine bıraktıkları: mal, sır, görev. Dayanağı: kelimenin sözlük anlamı; Nisâ 4/58." Oraya dayanıyorum.

Şimdi iki ayeti yan yana koymak gerekiyor, çünkü aynı kelime iki ayrı ölçekte kullanılıyor:

	Ahzâb 33/72	Nisâ 4/58
Sayı	El-emâne — tekil, belirli	El-emânât — çoğul
Kim taşıyor	El-insân — tür olarak insan	Ye'müruküm — muhatap topluluk
Ne isteniyor	Bildiriliyor, emredilmiyor	*Tüeddû* — teslim edilsin
Yön	İnsana verilmiş	İlâ ehlihâ — sahibine geri

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin kelime sayısı ve fiilleridir: Ahzâb ayeti emaneti bir yük olarak kuruyor; Nisâ ayeti onu iade edilecek şeyler olarak çoğullaştırıyor. Biri kavramı, öteki uygulamasını veriyor.

Tüeddû — kök أ-د-ي: bir şeyi tam olarak, eksiksiz ulaştırmak. Edâ — bir borcun ya da yükümlülüğün tam olarak yerine getirilmesi. Fiil, "vermek" değil, "hakkıyla ulaştırmak" bildirir.

İlâ ehlihâ — "ehline". أ-ه-ل kökü: bir yere ait olmak, orada yerleşmek. Ehl — bir şeyin asıl sahibi, ona layık olan. Ayet "sahibine" demiyor, "ehline" diyor — ve bu kelime hem mülkiyeti hem liyakati kapsayacak genişliktedir.

وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ ٱلنَّاسِ — hitabın genişliği

Cümlenin şart kalıbı kaydedilmelidir: izâ hakemtüm — "hükmettiğinizde".

Ayet bir makam saymıyor. Şart, hüküm verme fiilinin gerçekleştiği her durumu kapsayacak biçimde kurulmuş.

Ve beyne'n-nâs kaydı ayrıca kaydedilmelidir: "insanlar arasında". Ayet, hükmedilecek tarafları bir aidiyetle nitelemez.

Bu, yüz otuz beşinci ayette bir kez daha ve daha keskin biçimde dönecek: ve lev alâ enfüsiküm evi'l-vâlideyni ve'l-akrabîn. İki ayet aynı alanı işliyor ve geriye bakış bölümünde birlikte tablolanacak.

إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعًۢا بَصِيرًا — fasıla

Sûrenin fasıla düzeni giriş bölümünde tablolanmıştı. Bu ayetin fasılası iki algı sıfatıdır: işiten ve gören.

Ve fasılanın konuya göre seçildiği kaydedilmelidir: emanet çoğu zaman görülmeyen bir şeydir; hüküm ise söylenen bir şeydir. İki sıfat, iki emri ayrı ayrı karşılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı Mâide 5/8 bahsinde kurulan aynı yöntemdir: orada da fasılanın konuya göre seçildiği gösterilmişti (habîr, şahitliğin iç tarafını bildiği için). Oraya dayanıyorum.