Nisâ 22. ayet

Ve lâ tenkihû mâ nekeha âbâüküm mine'n-nisâi illâ mâ kad selef, innehû kâne fâhışeten ve makten ve sâe sebîlâ

"Babalarınızın nikâhladığı kadınları nikâhlamayın — geçmişte kalan müstesna. Bu, bir edepsizlik, bir tiksinti sebebi ve kötü bir yoldur."

Bu ayet, on dokuzuncu ayetteki yasağın devamıdır. Orada kadınların miras olarak alınamayacağı söylenmişti; burada o uygulamanın en somut biçimi adlandırılıyor.

Ve yirmi üçüncü ayetle arasında bir ilişki var: yirmi üçüncü ayet bütün bir liste verecek; bu ayet listeden önce ve tek başına duruyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: ayrı ayrı anılması, hükmün yeni konduğunu ve muhatabın alışkanlığını karşıladığını gösteriyor. Liste yirmi üçüncü ayette gelecek; bu ayet bir uygulamayı kaldırıyor.

Ayet, yasağa üç ad veriyor ve üçü farklı yönlerdendir:

Üç kelime, fiili üç ayrı yönden adlandırıyor: ne olduğu, ne hissettirdiği, nereye götürdüğü.

م-ق-ت kökü kaydedilmeye değer: dilciler kelimeyi "en şiddetli buğz" olarak açıklar. Kelime Kur'an'da azdır ve Ğâfir (Mü'min) 40/10 ve 40/35'te geçer; oraya dayanıyorum.

Ve klasik kaynaklarda kaydedilen bir dil verisi vardır ve nakledildiği şekliyle aktarıyorum: İslâm öncesi Arap toplumunda bu tür bir nikâh için nikâhu'l-makt ("tiksinti nikâhı") tabirinin kullanıldığı söylenir. Ayetin aynı kelimeyi kullanması bu yüzden dikkat çekicidir; ama bunu kesin bir tarihî bilgi olarak değil, kaynaklarda nakledilen bir kayıt olarak veriyorum.

س-ل-ف kökü: önce geçmek, geride kalmak. Selef — öncekiler; sâlif — geçmiş.

Cümlenin işlevi kaydedilmelidir: hüküm ileriye dönük konuyor, geçmiş için bir yaptırım öngörülmüyor. Aynı kayıt yirmi üçüncü ayetin sonunda bir kez daha gelecek.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: yeni bir hükmün konduğu yerde, hükümden önceki hayatın hükümle yargılanmaması, bu sûrenin tekrar eden bir kaydıdır.