Sebe' 37. ayet

Ve mâ emvâlüküm ve lâ evlâdüküm billetî tükarribüküm indenâ zülfâ, illâ men âmene ve amile sâlihan fe-ülâike lehüm cezâü'd-di'fi bimâ amilû ve hüm fi'l-ğurufâti âminûn

"Sizi bize yaklaştıracak olan ne mallarınızdır ne de evlâtlarınız. Ancak iman edip sâlih amel işleyen başka: işte onlara, yaptıklarına karşılık kat kat ödül vardır ve onlar yüksek odalarda güven içindedirler."

Bu ayet, sûrenin vardığı yerdir. Buraya kadar anlatılan her şey burada bir hükme bağlanıyor.

Ve hükmün kapsamı, sûrenin iki kavmini de içine alıyor:

Ve otuz yedinci ayet üçünün de ölçüsünü tek cümlede veriyor: elde bulunan şey yaklaştırmaz.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sûrenin yapısıdır: sûre iki kavmi art arda anlatmıştı ve ikisine de aynı şey verilmişti — bolluk. Fark verilende değil, verilene karşı takınılan tavırdaydı. Otuz yedinci ayet bu farkı adlandırıyor.

Cümle üç kez olumsuzluyor: ve mâ emvâlüküm ve lâ evlâdüküm billetî tükarribüküm.

Ve billetî kelimesi kaydedilmelidir: müfred müennes ism-i mevsûl. İki şey sayıldığı hâlde (mal ve evlat) tekil bir mevsûl kullanılmış. Dilciler bunu, ikisinin tek bir şey — yani "sahip olunanlar" — olarak alınmasıyla açıklar. Bir başka izah, mevsûlün el-emvâl çoğuluna (cem-i teksîr, müennes muamelesi görür) râci olmasıdır. İki izah da nakledilir; anlamı değiştirmediği için tercih dayatmıyorum.

Kök Zümer 39/3'te işlendi (mâ na'büdühüm illâ li-yükarribûnâ ilallâhi zülfâ) ve Kāf 50/31 ile Vâkıa'ye dayanılmıştı: yaklaşmak, yakınlık. Tekrarlamıyorum.

Ve iki ayetin karşılaştırılması zorunludur, çünkü kelime aynı, cümle zıttır:

İki ayette de aynı iki kelime yan yana: ق-ر-ب fiili ve zülfâ. Ve Zümer'de bir iddia olarak kurulan cümle, Sebe'de reddedilen cümle biçiminde geliyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin kelime örtüşmesidir: Zümer'de kaydedilmişti ki tartışma varlık üzerinde değil, aracı üzerindedir. Sebe' aynı tartışmayı bir adım daha götürüyor: aracı yalnızca putlar değil — mal ve evlat da bir aracı gibi kullanılabiliyor. Yani "bu bende var, öyleyse benim durumum iyidir" demek, aracıya yaslanmanın bir başka biçimidir.

İstisnanın neye yapıldığı üzerinde dilciler durur ve bu bir i'râb ihtilafıdır:

İki izah da nakledilir; tercih dayatmıyorum. Ve iki izah da aynı sonuca varıyor: ölçüt mal değil, iman ve ameldir.

Ve dikkat çekici olan şudur ve bunu bir gözlem olarak veriyorum: ayet malı ve evladı yasaklamıyor ya da kötü saymıyor. Söylediği tek şey, onların yaklaştırıcı olmadığıdır. Yani cümle bir zühd öğüdü değil, bir ölçüt düzeltmesidir.

جَزَآءُ ٱلضِّعْفِ — di'f: kök ض-ع-ف, kat, misli. Terkip "kat kat karşılık" demektir. Ve kelimenin kökü, otuz birinci ayetteki ustud'ifû (zayıf düşürülenler) ile aynıdır.

Aynı kökün iki ucu: zayıflık ve katlanma. Dilciler bu ilişkiyi kaydeder: di'f, bir şeyin kendi üstüne katlanmasıdır; katlanan şey iki kat olur. Ve za'f (zayıflık), gücün kendi üzerine katlanamaması. Bunu bir dil gözlemi olarak veriyorum, anlam üzerine hüküm kurmuyorum.

ٱلْغُرُفَٰت — ğurfenin çoğulu; kök غ-ر-ف: avuçlamak, yukarıdan almak; ve yüksekte olan oda. Kelime, evin üst katındaki oda için kullanılır.

Ve son kelime kaydedilmelidir: âminûn — güven içinde. Aynı kelime on sekizinci ayette Sebe'nin yolları için kullanılmıştı: sîrû fîhâ leyâliye ve eyyâmen âminîn.

Aynı kök, sûrenin iki ucunda: biri elden çıkan güvenlik, öteki verilen güvenlik. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örtüşmedir ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum.