Ahzâb 51. ayet tefsiri

33/51

تُرْجِى مَن تَشَآءُ مِنْهُنَّ وَتُـْٔوِىٓ إِلَيْكَ مَن تَشَآءُ وَمَنِ ٱبْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَن تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَآ ءَاتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِى قُلُوبِكُمْ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا

Türcî men teşâü minhünne ve tü'vî ileyke men teşâ', ve meni'bteğayte mimmen azelte fe-lâ cünâha aleyk, zâlike ednâ en tekarra a'yünühünne ve lâ yahzenne ve yerdayne bimâ âteytehünne küllühünne, va'llâhu ya'lemü mâ fî kulûbiküm, ve kâna'llâhu alîmen halîmâ

"Onlardan dilediğini geriye bırakır, dilediğini yanına alırsın. Ayırdıklarından birini istersen, sana bir günah yoktur. Bu, gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve hepsinin, kendilerine verdiğine razı olması için daha uygundur. Allah kalplerinizde olanı bilir. Allah bilendir, halîmdir."

Kelimeler

تُرْجِى — kök ر-ج-و ya da ر-ج-أ. Ertelemek, geriye bırakmak. Yirmi birinci ayette aynı kök yercû (ummak) olarak geçmişti ve orada kaydedilmişti: kökün altında hem "ummak" hem "ertelemek" var.

Ve iki geçişin karşılaştırılması kayda değer: 21'de umut, burada erteleme. Aynı kök, biri zamanın ilerisine bakmak, öteki zamanı ileri atmak.

تُـْٔوِى — kök أ-و-ي. Barındırmak, sığındırmak. Me'vâ — sığınılacak yer.

عَزَلْتَ — kök ع-ز-ل. Ayırmak, bir kenara koymak. Uzlet aynı kökten.

ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ — gerekçe kalıbı

أَدْنَىٰ — kök د-ن-و. Yakın olmak; ism-i tafdîl: "daha yakın, daha uygun".

Ve bu kalıp sûrede iki kez geçiyor:

Ayet	Terkip	Gerekçe
51	zâlike ednâ en tekarra a'yünühünne ve lâ yahzenne ve yerdayne	Gönül rahatlığı
59	zâlike ednâ en yu'rafne fe-lâ yü'zeyne	Tanınma ve incitilmeme

İki ayet de bir düzenleme getirip gerekçesini ednâ kalıbıyla veriyor.

Ve bu, kaydedilmesi gereken bir olgudur: Kur'an, bu iki yerde hükmün niçin konduğunu açıkça yazıyor. Ve iki gerekçe de insanların iç durumuna bakıyor: birinde gönül rahatlığı, ötekinde incitilmeme.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; dayanağı kalıbın iki ayette de aynı işlevle kullanılmasıdır.

Ve ednâ kalıbının bir başka özelliği: ism-i tafdîldir, yani "en" değil "daha" der. Kesin bir en iyi değil, bir yönelim bildiriyor — beşinci ayetteki aksat gibi.

أَن تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ — deyim

ق-ر-ر kökü. Otuz üçüncü ayette karne okuyuşuyla geçmişti: sabit olmak, karar kılmak.

Kurretü ayn — "gözün durulması". Arapçada bir deyimdir ve sevinç, huzur, tatmin anlamına gelir.

Ve deyimin resmi kökten geliyor: göz, huzursuz olduğunda gezinir, sabit duramaz — onuncu ve on dokuzuncu ayetlerde tam olarak bu anlatılmıştı (zâğati'l-ebsâr, tedûru a'yünühüm). Gözün "durması", huzurun işaretidir.

Ve bu, sûre içinde bir örgü kuruyor:

Ayet	Göz	Hâl
10	zâğati'l-ebsâr	Korku — kayan bakış
19	tedûru a'yünühüm	Korku — dönen bakış
51	tekarra a'yünühünne	Huzur — duran bakış

Sûre, gözün üç hâlini kaydediyor ve üçü de iç durumun göstergesi. Kendi okumam olarak kaydediyorum.

وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِى قُلُوبِكُمْ

Ve yine kalp. Sûrede kelimenin geçtiği yerler: 4, 10, 12, 26, 32, 51, 53.

Ve buradaki geçiş kayda değer: zamir eril çoğul (kulûbiküm) — yani hitap yalnız kadınlara değil, herkese.

Cümlenin işlevi: bir düzenleme yapılıyor ve düzenlemenin işleyip işlemediği, dışarıdan değil kalpten ölçülüyor. Beşinci ayetteki ölçü (mâ teammedet kulûbüküm) burada tekrarlanıyor.

حَلِيم — fasıla

Kök: ح-ل-م. Acele etmemek, öfkelenmemek, ağır davranmak. Hilm — sabırlı olgunluk.

Ve fasılanın ayetle uyumu: ayet bir düzenlemeyi ve o düzenlemenin insanlarda uyandırabileceği duyguları konu ediyor. Ve halîm ismi, "bilir ama acele etmez" anlamını taşıyor.