وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلطَّٰغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى ٱللَّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ ٱلضَّلَٰلَةُ فَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ
Ve lekad beasnâ fî külli ümmetin rasûlen eni'büdüllâhe ve'ctenibü't-tâğût, fe-minhüm men hedallâhu ve minhüm men hakkat aleyhi'd-dalâleh, fe-sîrû fi'l-ardı fe'nzurû keyfe kâne âkıbetü'l-mükezzibîn
"Andolsun, her ümmete bir elçi gönderdik: 'Allah'a kulluk edin ve tâğûttan uzak durun' diye. İçlerinden Allah'ın doğru yola ilettiği de vardı, sapıklığı hak etmiş olanı da. Yeryüzünde gezin ve yalanlayanların sonunun nasıl olduğuna bakın."
اجْتَنِبُوا۟ — kök ج-ن-ب: yan, taraf. Cenb — böğür; cânib — yan taraf. VIII. bâbda (ictenebe) "bir şeyi yanına almamak, ondan yana çekilmek" anlamına gelir.
Kelimenin resmi kaydedilmeye değer ve bunu bir dil gözlemi olarak veriyorum: ayet "yıkın" ya da "reddedin" demiyor. "Yanınızdan uzak tutun" diyor. Yani emir bir yok etme emri değil, bir mesafe emri.
طَٰغُوت — kök ط-غ-ي: haddi aşmak, taşmak. Tuğyân — taşkınlık; tâğî — haddi aşan. Tâğût, kalıp bakımından mübalağa bildirir ve dilciler kelimenin hem tekil hem çoğul için kullanıldığını kaydeder. Kök Hâkka 69/5'te (fe-ühlikû bi't-tâğıye) ve Nâziât 79/17'de (innehû tağâ) işlendi.
Kaydedilmelidir: ayet, otuz beşinci ayetteki savunmaya ikinci bir cevap veriyor ve bu cevap tarihîdir.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin arka arkalığıdır: ayet, iradenin varlığını bir teori olarak tartışmıyor. Bilginin ulaştırılmış olduğunu bir olgu olarak bildiriyor. Ve İsrâ 17/15'te kaydedilen ilke burada tersinden söyleniyor: orada ve mâ künnâ muazzibîne hattâ neb'ase rasûlâ (elçi göndermeden azap etmeyiz) deniyordu; burada elçinin gönderilmiş olduğu bildiriliyor. Kasas 28/59'da da aynı ilke kaydedilmişti.
فَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ — bu delil dizinde birçok yerde işlendi: Rûm 30/9 ve 30/42, Fâtır (Melâike) 35/44, Ğâfir (Mü'min) 40/21 ve 40/82, Muhammed 47/10. Tekrarlamıyorum. Ve orada kaydedilen şey burada da geçerlidir: delil, uzak bir tarihten değil, yol üstündeki kalıntılardan getiriliyor.