İbrâhim 24-25. ayetler

Elem tera keyfe daraballâhu meselen kelimeten tayyibeten ke-şeceratin tayyibetin aslühâ sâbitün ve fer'uhâ fi's-semâ' · Tü'tî ükülehâ külle hînin bi-izni rabbihâ · Ve yadribullâhu'l-emsâle li'n-nâsi leallehüm yetezekkerûn

"Görmedin mi Allah nasıl bir örnek verdi: güzel bir söz, güzel bir ağaç gibidir — kökü sabit, dalı göktedir. · Rabbinin izniyle her zaman meyvesini verir. Allah insanlara örnekleri hatırlasınlar diye verir."

ض-ر-ب kökünün somut anlamı vurmaktır; ve Arapçada darabe meselen deyimi "örnek getirmek" için kullanılır. Deyimin bu kuruluşu Zuhruf'de tablolandı — orada kök sûre içinde üç ayrı işte kullanılıyordu. Oraya dayanıyorum.

Bir dil notu: dilciler deyimdeki "vurma" fiilini, damganın maddeye vurulması (sikke basmak) resmiyle açıklar. Yani örnek, bir fikrin zihne basılmasıdır.

İki temsil üç ayet boyunca karşı karşıya konuyor ve öğeleri birebir eşleşiyor. Bu, sûrenin en sıkı kurulmuş bölümüdür:

Tablonun gösterdiği şey bir denge değil, bir orantısızlıktır ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı da öğe sayısıdır: güzel ağaç dört cümleyle tarif ediliyor, kötü ağaç iki cümleyle. Ve eksik olan iki cümle tam da yukarı ile ürüne ait olanlar.

Yani kötü ağacın tarifi, güzel ağacın tarifinin eksiltilmiş hâlidir. Karşıtlık, olumsuz bir vasıf eklenerek değil, vasıfların kaldırılmasıyla kuruluyor.

أ-ص-ل kökü: bir şeyin dibi, temeli, çıktığı yer. Asl — ağacın toprakla tutunan kısmı; ve buradan soy, temel, kaynak.

ث-ب-ت kökü: yerinden oynamamak, sabit durmak.

Kaydedilmesi gereken şey, bu kökün sûrenin yirmi yedinci ayetinde geri dönmesidir: yüsebbitullâhu'llezîne âmenû bi'l-kavli's-sâbit. Aynı kök, üç ayet arayla, bir kez ağacın kökü bir kez insanın sözü için.

Bunu bir sûre içi örgü olarak kaydediyorum ve doğrulanabilir: temsil bir ağaç anlatıyor, hemen ardından gelen ayet temsili insana bağlıyor ve bunu aynı kökü kullanarak yapıyor.

ف-ر-ع kökü: bir şeyin üst kısmı, yukarısı. Fer' — dal; ve buradan "asıldan çıkan" anlamı (fıkıhta usûl ve fürû' ayrımı buradan gelir).

İki kelimenin birlikte gelmesi kaydedilmelidir: asl ve fer'. Bu iki kelime Arapçada bir çift oluşturur: kök ve dal, temel ve türev. Ayet temsili tam bu çiftle kuruyor.

Fi's-semâ — "gökte". Kelimenin sözlük anlamı "yukarı olan"dır (Nebe' ve Mülk'de kaydedildi). Burada gökyüzü kastedilmesi gerekmez; ifadenin karşılığı "yukarıya uzanan"dır.

أ-ك-ل kökünden ükül: yenen şey, ağacın verdiği ürün. (Aynı kökten ekl — yemek fiili.)

Külle hîn terkibi üzerinde dilciler ayrılır:

Dört okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Kelimenin sözlük durumu şudur ve kaydedilmelidir: hîn, Arapçada miktarı belirsiz bir zaman parçasıdır. Dilciler kelimenin kendisinin bir süre bildirmediğinde birleşir; rakam verenler bunu ayetin bağlamından ya da rivayetlerden çıkarır, kelimenin kendisinden değil. Bu ayrımı kaydediyorum ve rakamlı okumalar arasında seçim yapmıyorum.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kelimenin belirsizliğidir: temsilin işi bir takvim vermek değil. Söylenen şey, ürünün kesilmediğidir — ve külle (her) kelimesi bunu zaten sağlıyor, süre ne olursa olsun.

Ve izin kaydı bu sûrede üçüncü kez geliyor:

Üç geçiş sûrenin üç ayrı bölümündedir ve üçü de aynı şeyi söylüyor: iş yapılıyor, ama işin sonucu işi yapana ait değil.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı üç geçişin dizilişidir: ağaç kök salar, uzanır, meyve verir — ve ayet meyvenin bir izinle geldiğini söyler. Kökün sağlamlığı ürünü garanti etmiyor; ürünün şartı sayılıyor ama sebebi sayılmıyor.

ذ-ك-ر kökü ve tezekkür dizinde birçok yerde işlendi. Kalıp kaydedilmelidir: tefa''ul bâbı, çaba bildirir — "hatırlamaya çalışmak, üzerinde düşünmek."

Yani temsilin amacı bilgi vermek değil, hatırlatmak olarak konuyor. Bu, sûrenin beşinci ayetindeki emirle örtüşüyor: ve zekkirhüm bi-eyyâmillâh. Aynı kök, biri elçiye verilen emir, öteki temsilin gerekçesi olarak.