Tevbe 61. ayet tefsiri

9/61

وَمِنْهُمُ ٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلنَّبِىَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ

Ve minhümü'llezîne yü'zûne'n-nebiyye ve yekūlûne hüve üzün; kul üzünü hayrin leküm yü'minü billâhi ve yü'minü li'l-mü'minîne ve rahmetün lillezîne âmenû minküm; ve'llezîne yü'zûne rasûlallâhi lehüm azâbün elîm

"Onlardan bazıları peygamberi incitir ve 'o bir kulaktır' derler. De ki: sizin için hayırlı bir kulaktır; Allah'a inanır, müminlere güvenir ve içinizden iman edenler için bir rahmettir. Allah'ın elçisini incitenler için acıklı bir azap vardır."

أُذُن — bir lakabın işleyişi

Söylenen söz bir benzetme değil, bir ad: hüve üzün — "o, kulaktır."

Arapçada bir kişinin bir organla adlandırılması, o organın işlevinin kişide aşırı olduğunu bildiren bir mübalağa yoludur. Dilciler bunu kaydeder: bir kişiye "o göz" demek çok bakan, "o kulak" demek her söyleneni dinleyen demektir.

Yani lakap şunu söylüyor: söylenen her şeye inanır, herkesi dinler.

Ve lakabın işleyişi kaydedilmelidir ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: lakap, bir iyi vasfı alıp kusur gibi sunuyor. Dinlemek bir erdemdir; lakap onu saflığa çeviriyor. Bir kişiyi yermenin en ekonomik yolu budur: yerdiğin şeyin gerçekten var olması.

قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَّكُمْ

Cevabın kuruluşu, sûrenin en ince dizim nüktelerinden biridir.

Cevap, lakabı reddetmiyor — kabul edip niteliyor: üzünü hayrin leküm — "sizin için hayır olan bir kulak."

Terkip bir izâfettir: üzünü hayr — "hayrın kulağı." Yani kulak olmak inkâr edilmiyor; neyin kulağı olduğu söyleniyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı izâfet terkibidir: cevap, hakareti tersine çevirmiyor, yerini değiştiriyor. Aynı kelime, aynı ayette, iki ayrı değer taşıyor.

يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ

İki fiil aynı, iki edat farklı ve bu fark kaydedilmelidir:

İfade	Edat	Anlam
Yü'minü billâh	بِ	İman etmek — tasdik
Yü'minü li'l-mü'minîn	لِ	Güvenmek — söylenene itimat etmek

Dilciler âmene bi- ile âmene li- arasındaki bu farkı kaydeder. Ve bu, ayetin cevabını tamamlıyor: karşı taraf "herkesi dinliyor" diyor; ayet "müminlere güveniyor" diyor. Dinlemenin adresi belirtilerek lakap sınırlanıyor.

وَرَحْمَةٌ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ

Cümledeki minküm kaydı kaydedilmelidir.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: ayet, incitenlerin bulunduğu topluluğun içinden iman edenleri ayırıyor. Ve rahmet, o ayrılan kesime nispet ediliyor. Kategori yine bölünüyor.

Ve bu kelime — rahmet — sûrenin 128. ayetinde elçinin vasfı olarak tekrar gelecektir: bi'l-mü'minîne raûfün rahîm. İki ayet arasındaki bağ 128'de işlenecektir.