Târık 12. ayet

Ve'l-ardı zâti's-sad' "Ve yarılan yere andolsun."

Kök: ص-د-ع. Asıl anlamı bir şeyi yarmak, çatlatmak, ikiye ayırmaktır.

• صَدْع (sad') — yarık, çatlak; ve yarma işinin kendisi.
• تَصَدَّعَ — çatladı, parçalandı, dağıldı. Kur'an'da: "O gün bölük bölük ayrılırlar" (Rûm 30/43).
• صُدَاع (sudâ') — baş ağrısı. Adlandırma, başın yarılıyormuş gibi olmasındandır. Kur'an'da: "Ondan ne baş ağrısı duyarlar ne de akılları giderilir" (Vâkıa 56/19).
• ٱصْدَعْ — Kur'an'da bir emir olarak geçer: "Emrolunduğun şeyi açıkça duyur" (Hicr 15/94). Buradaki isda', "yarıp geç, ortaya çık, açıkça söyle" anlamındadır — sessizliği yarmak.

Birinci görüş çoğunluğun tercihidir ve bir önceki ayetle kurduğu bütünlük sebebiyle en tutarlı olanıdır. Üçüncü görüş de metne aykırı değildir ve ilginç bir tarafı vardır: eğer kıyamet kastedilirse, yemin ile cevap arasındaki ilişki daha da sıkılaşır — çünkü sûre zaten dirilmeyi savunuyor.

Ama şunu belirtmek gerekiyor: iki okuma birbirini dışlamıyor, çünkü ikisi de aynı fiili anlatıyor. Toprağın tohum için yarılması ile ölü için yarılması, aynı işlemin iki ölçeğidir. Kur'an bu benzerliği başka yerde açıkça kurar: "İşte çıkış böyledir" (Kāf 50/11) — yağmurla ölü toprağın diriltilmesi anlatıldıktan hemen sonra.

Şimdi 11 ve 12'yi bir arada okuyun:

Dönüşü olan göğe ve yarılan yere andolsun.

İki ayet, iki hareketi yan yana koyuyor:

• Gök: dönüyor — su iniyor.
• Yer: yarılıyor — bitki çıkıyor.

Bu, tek bir olayın iki yarısıdır ve sırası doğrudur: önce su iner, sonra toprak yarılır. Kur'an bu döngüyü başka yerlerde de aynı sırayla anlatır:

"Sıkıştıran bulutlardan şarıl şarıl su indirdik ki onunla taneler ve bitkiler çıkaralım" (Nebe' 78/14-15).

Târık 11-12, Nebe'nin bu iki ayetini iki kelimeye sıkıştırmıştır: rec' ve sad'.

Ve döngünün argümandaki yeri açıktır: ölü toprak diriliyor. Yağmur inmeden önce toprak kupkurudur; içinde hayat görünmez. Su iner, toprak çatlar, yeşil çıkar. Bu, her yıl tekrarlanan bir diriltme sahnesidir ve sûrenin savunduğu şeyin küçük ölçekli, gözle görülür örneğidir.

Felak sûresi bölümünde ف-ل-ق kökü ele alınmıştı. Orada kaydedilen şuydu: falq, kapalı bir şeyin bir kuvvetle açılması, bütünün ayrılıp arasından bir şeyin çıkmasıdır; ve Kur'an bu ism-i fâili art arda iki ayette Allah için kullanır:

"Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarandır" (En'âm 6/95) "O, sabahı yarandır" (En'âm 6/96)

Ve orada şu tespit yapılmıştı: toprağın altındaki tohum kapalıdır, karanlıktadır, ölü görünür; bir yerinden çatlar ve içinden yeşil bir filiz çıkar. Gece kapalıdır, karanlıktır; ufkun bir yerinden çatlar ve içinden ışık çıkar.

Şimdi Târık 12 ile karşılaştırın:

Aynı olay, iki farklı yerden anlatılıyor. En'âm ayetinde fâil öne çıkar: fâliku'l-habbi ve'n-nevâ — yaran O'dur. Târık'ta ise fiil, yerin bir özelliği olarak anılır: yer, yarılma sahibidir.

Bu fark yemin bağlamının gereğidir. Yemin, muhatabın gözlemleyebildiği bir şeye edilir. Muhatap toprağın çatladığını görür; kimin çatlattığını görmez. Sûre, görülen tarafından yemin ediyor ve görülmeyen tarafı cevapta söylüyor.

Ve bir üçüncü kök daha var, aynı görüntüyü anlatan: ش-ق-ق. "Sonra toprağı yarıp yardık" (Abese 80/26). Kur'an aynı olay için üç ayrı kök kullanıyor — falq, sad', şakk. Üçü de yarmaktır; farkları vurgu düzeyindedir ve burada kesin bir ayrım koymuyorum.

İki sûre şaşırtıcı biçimde aynı görüntü kümesini kullanıyor:

• Felak: karanlığın yarılması (sabah) — sığınma bağlamında.
• Târık: karanlığı delen yıldız (3. ayet) ve toprağın yarılması (12. ayet) — delil bağlamında.

Her iki sûrede de kapalı olan bir şey açılıyor ve içinden bir şey çıkıyor. Felak'ta bu, şerre karşı bir teminattır: karanlık mutlak değildir. Târık'ta ise bir kudret delilidir: kapalı olanın açılması olağan bir iştir.

Bu bağı bir gözlem olarak kaydediyorum; iki sûrenin ortak bir tema etrafında kurulduğu iddiası değildir.