Mutaffifîn 6. ayet

Yevme yekûmü'n-nâsü li-rabbi'l-âlemîn "O gün ki insanlar âlemlerin Rabbi için ayağa kalkarlar."

Kelime mansûbdur ve bir önceki ayetteki yevmin azîmi açıklıyor (bedel). "Büyük bir gün — yani şu gün ki…"

Kök: ق-و-م. Bu kök Beyyine bölümünde ele alınmış ve orada müstakîm → ikāme → kayyime çizgisi kurulmuştu.

Kökün asıl anlamı ayakta durmak, doğrulmaktır. Türevleri: kıyâm (ayakta durma), kıyâmet (kalkış), makām (durulacak yer), kavm (bir arada duran topluluk), kayyûm (kendi kendine ayakta duran ve her şeyi ayakta tutan).

Kıyâmet kelimesinin bu kökten gelmesi, ayetin görüntüsünü belirliyor: o günün adı, "kalkış"tır. Ve bu ayet, kelimenin içindeki resmi açıkça gösteriyor.

Fiil muzaridir: sürekliliği bildiriyor. Yani ayağa kalkıp sonra oturmak değil; ayakta durmak — beklemek.

لِ harfi üzerinde birkaç görüş vardır:

Üçü de metinde çalışıyor ve birbirini dışlamıyor.

رَبِّ ٱلْعَٰلَمِين tamlaması Fâtiha'nın ikinci ayetidir ve orada ele alındı. Burada seçilmesinin sebebi üzerinde durmaya değer.

Ayet "Allah için" ya da "hükmedenlerin en iyisi için" demiyor. "Âlemlerin Rabbi için" diyor.

Bu tamlama iki şey söylüyor:

Bir. Kimsenin dışarıda kalmadığı bir hâkimiyet. Âlemîn — bütün âlemler. Ölçüde hile yapan kişi, kendi çarşısında ölçünün sahibidir; o gün ölçünün sahibi başkasıdır ve hâkimiyeti kısmî değildir.

İki. Rabb kelimesinin terbiye anlamı. Alak bölümünde kaydedildiği gibi rabb, "terbiye eden, yetiştiren, bir şeyi kemale erdiren"dir. Yani ayakta durulan makam, sadece hükmeden bir makam değil; besleyip büyüten bir makam.

Bu, İnfitâr sûresinin altıncı ayetiyle aynı çizgidedir: orada da hesap, el-kerîm sıfatıyla birlikte anılıyordu.

İkinci ayette ale'n-nâs (insanların üzerinden) vardı; burada yekûmü'n-nâs (insanlar ayağa kalkar).

Dört ayet arayla aynı kelime, iki zıt konumda:

Ölçüden kırpılan insanlar, ayağa kalkanların içindedir. Ve kırpanlar da.

Bunu bir lafız gözlemi olarak kaydediyorum. Kelime tekrarı metnin verisidir; karşıtlık benim okumamdır.

Bir nokta daha var ve sûrenin bütünü için önemlidir.

Ayet o günün tarifi olarak oturmayı değil, ayakta durmayı seçiyor. Ve sûrenin ilerisinde, ebrârın hâli tarif edilirken tam tersi kullanılacak:

"Koltuklar üzerinde bakarlar." (83/23, 35) — عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ

Yani sûre iki duruş kuruyor: ayakta bekleyenler ve oturup bakanlar. Ve ikisi arasındaki fark, sûrenin bütün mesajını taşıyor.

Ayakta durmak, hesabın verilmediği durumdur — bekleme, belirsizlik, yorgunluk. Oturmak ise işin bitmiş olmasıdır.

Bu karşıtlık, 23. ayette ele alınacak.