Nâziât 34-36. ayetler

Fe-izâ câeti't-tâmmetü'l-kübrâ · Yevme yetezekkeru'l-insânü mâ seâ · Ve bürrizeti'l-cahîmü li-men yerâ "Büyük felaket geldiğinde — o gün insan, ne için koşturduğunu hatırlar; ve cehennem, gören için ortaya çıkarılır."

Kök: ط-م-م. طَمَّ ٱلْمَاءُ — su taştı, her şeyi bastı, doldurdu. طَمَّ ٱلْبِئْرَ — kuyuyu doldurdu, ağzına kadar toprakla kapattı.

Kökün altındaki fikir: bir şeyin üstünü örtecek kadar dolmak, taşarak kaplamak.

Ve Arapçada طَامَّة deyimsel olarak "üstesinden gelinemeyen felaket" anlamında kullanılır.

Kelime Kâria bölümündeki kıyamet adları tablosunda zaten kaydedilmişti ve orada öne çıkardığı yön şöyle yazılmıştı: kapsayıcılık. O tablo burada tekrarlanmıyor; oraya dayanılıyor.

Ve orada kaydedilen gramer özelliği burada da geçerlidir: kıyamet adlarının neredeyse hepsi ism-i fâil kalıbındadır ve müennestir. Et-Tâmme de öyle.

Bu sûrede bu kalıptan üç kelime var: er-râcife (6), er-râdife (7), et-tâmme (34).

Ve burada dikkat çekici bir tekrar var.

Aynı sıfat, iki farklı isimle.

Ve iki ayetin kurduğu şey şudur: Firavun'a en büyük âyet gösterildi ve yalanladı; şimdi en büyük felaket geliyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Kelime tekrarı ise doğrulanabilir bir veridir.

Ve şunu eklemek gerekiyor: el-kübrâ Kur'an'da başka yerlerde de kullanılır (Necm 53/18; Tâhâ 20/23). Yani kelimenin bu sûrede iki kez geçmesi tek başına bir kasıt delili değildir.

تَذَكَّرَ — Kök: ذ-ك-ر. Anmak, hatırlamak. تَفَعُّل babı: hatırlamaya çalışmak, hatırlamak.

Ve fiilin seçimi kayda değer.

Ayet "gösterilir" demiyor, "görür" demiyor. "Hatırlar" diyor.

Ve hatırlamak, unutmuş olmayı gerektirir.

Yani ayetin söylediği şey şudur: insan yaptıklarını unutmuştu; o gün hatırlıyor.

Bu, bu tefsirde işlenen diğer sahnelerden farklıdır ve karşılaştırmaya değer:

Üç sûre, aynı sahnede üç farklı fiil.

Ve Nâziât'ınki en içerden olanıdır: kayıt dışarıda değil, kişinin kendisindedir. Hiçbir defter açılmıyor; hatırlıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; üç ayetin fiilleri metindedir.

مَا سَعَىٰ — "koşturduğu şey".

Yukarıda kaydedildiği gibi bu kök yirmi ikinci ayette Firavun için kullanılmıştı: "arkasını döndü, koşuyordu."

Ve şimdi aynı kök herkes için kullanılıyor.

Bu, sûrenin baştan beri yaptığı işin bir parçasıdır: bir kişinin hikâyesi bir vasfa dönüşüyor. Aynı şey tağâ kelimesiyle de olacak (79/17 → 79/37).

Kelimenin "koşmak" anlamı burada bir tat katıyor. Ayet "yaptığı şeyi" demiyor; "koşturduğu şeyi" diyor. Yani hatırlanan şey, uğruna koşulan şeydir — çaba harcanan, peşinden gidilen.

Ve Nebe' 78/40 ile karşılaştırma kayda değer:

İki komşu sûre, aynı yapıda iki farklı ifade kullanıyor: "mâ + fiil" — ve ikisi de kişinin kendi eylemini nesne yapıyor.

Bu paralellik doğrulanabilir bir veridir.

بَرَّزَ — Kök: ب-ر-ز. Ortaya çıkmak, açığa çıkmak, gizliden görünüre geçmek.

• بَارِز — açıkta olan, görünen. "O gün yeri çırılçıplak görürsün" (Kehf 18/47 — bârizeten).
• بَرَاز — açık alan, ıssız düzlük.
• بُرُوز — çıkış, görünme.

Fiil edilgen ve tef'îl babındadır: bürrizet — "ortaya çıkarıldı", "önlerine getirildi". Yani kendiliğinden görünmüyor; gösteriliyor.

ٱلْجَحِيم — Kök: ج-ح-م. Ateşin şiddetle yanması, kızışması. Cahîm, Kur'an'ın cehennem için kullandığı adlardan biridir — ve Kâria bölümündeki liste burada tekrarlanmıyor.

Ve kelime bu sûrede iki kez geçecek: 79/36 ve 79/39.

Ve bu kayıt tuhaftır.

Cehennem ortaya çıkarıldığında herkes görmez mi? Niçin bir kayıt konuyor?

Müfessirlerin izahları:

Ve Kur'an aynı sahneyi başka bir sûrede farklı bir kayıtla anlatıyor:

"Ve cehennem, azgınlar için ortaya çıkarıldı." (Şuarâ 26/91 — bürrizeti'l-cahîmü li'l-ğâvîn)

İki ayet aynı fiili kullanıyor ama farklı sınırlama koyuyor: biri "azgınlar için", diğeri "gören için".

Bu, kaydedilmeye değer bir farktır ve iki ayet birbirini tamamlıyor gibi durur: cehennem azgınlar için ortaya çıkarılıyor, ve gören için görünür oluyor.

Bir okuma ve kaydı. Sûre yirmi altıncı ayette "haşyet duyan için ibret" demişti; kırk beşinci ayette "haşyet duyanı uyaran" diyecek. Burada da bir kayıt var: "gören için."

Sûre üç kez, bir şeyin herkese değil belirli bir hale sahip olana ulaştığını söylüyor. Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; üç kaydın metindeki yerleri sayılabilir.