Nebe' 17. ayet

İnne yevme'l-fasli kâne mîkātâ "Ayırma günü, belirlenmiş bir vakittir."

On bir ayetlik tablo bitti ve sûre hiçbir bağlaç kullanmadan kıyamete geçiyor. وَ yok, فَ yok, ثُمَّ yok. Cümle إِنَّ ile başlıyor.

Arapçada iki cümle arasında bağlacın düşürülmesine فَصْل (fasl) denir ve İhlâs bölümünde işlenmişti: bağlacın düşmesi, ikinci cümlenin birincinin açıklaması ya da sonucu olduğunu gösterir.

Burada bunun ne anlama geldiği açıktır: on yedinci ayet, on bir ayetlik tablonun cevabıdır. Tablo bir soru sordurttu; bu ayet onu cevaplıyor.

Ve bir tesadüf değil: bağlacın düşürülmesine verilen adın kendisi fasltır, ve ayetin konusu yevmü'l-fasldır. Bu bir kelime oyunu iddiası değil — sadece kaydedilmeye değer bir denk gelme.

Kök: ف-ص-ل. Kökün somut anlamı iki şeyin arasını ayırmak, kesmektir.

Türevleri kökün genişliğini gösteriyor:

• فَصْل — ayırma; ve bir kitabın bölümü (birbirinden ayrılmış kısımlar).
• فَاصِلَة — ayırıcı; ve ayetlerin sonundaki durak. Bu tefsirde her sûrede fasıla diye anılan şey budur.
• فِصَال — sütten kesme. "Sütten kesilmesi iki yıl içindedir" (Lokmân 31/14).
• تَفْصِيل — ayrıntılandırma; bir bütünü parçalara ayırıp açıklamak. "Bir kitap ki ayetleri ayrıntılandırılmıştır" (Fussilet 41/3).
• فَيْصَل — kesin hüküm veren.

Kökün iki yönü var ve ikisi de aynı fikirden çıkıyor:

1. Fiziksel ayırma — bir şeyi ikiye bölmek. 2. Hüküm verme — iki taraf arasında kesin karar vermek.

Bağlantı açıktır: hüküm vermek, doğruyu yanlıştan ayırmaktır. Türkçede de "davayı ayırmak", "arayı kesmek" ifadeleri vardır. Ve Türkçedeki "kesin karar" ifadesindeki "kesin", tam olarak bu fikri taşır: kesilmiş, ayrılmış.

Kur'an bu bağı açıkça kurar:

"Şüphesiz o, ayırıcı bir sözdür (قَوْلٌ فَصْلٌ); şaka değildir." (Târık 86/13-14)

"Aralarında hükmeden (فَصَلَ) O'dur." (benzeri Zümer 39/3, 46; Hac 22/17)

Şimdi üçüncü ayete dönün: ٱلَّذِى هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ — "hakkında ihtilaf ettikleri."

İhtilaf — birbirinden ayrılmak, farklı yollara sapmak. Fasl — ayırmak, kesin hüküm vermek.

İnsanlar bir konuda ayrıldılar; o konu bir "ayırma günü"nde karara bağlanacak.

İki kelime farklı köklerden gelir (خ-ل-ف ve ف-ص-ل) ve ben aralarında etimolojik bir akrabalık iddia etmiyorum. Kaydettiğim şey, iki kelimenin aynı işi ters yönde yapmasıdır: biri dağılmayı, diğeri kararı adlandırıyor.

Ve bunun pratik anlamı şudur: ihtilafın çözümü tartışma değil. Sûre baştan beri tartışmaya girmiyordu; şimdi niçin girmediği anlaşılıyor. Tartışılan meselenin bir hakemi var ve o hakem bir gün gelecek.

"Ayırma günü" ne ayırıyor? Müfessirler birkaç yön sayar ve hepsi metinden desteklenir:

Sûrenin yapısı ikinciyi özellikle destekliyor: yirmi birinci ayetten itibaren metin ikiye bölünüyor.

مِيقَات — Kök: و-ق-ت. Vakit. مِيقَات, mif'âl veznindedir.

Bu vezin Kâria bölümünde işlenmişti: مِيزَان kelimesi için, mif'âlin alet ismi olduğu kaydedilmişti (aslı miwzân, vâv yâya dönüşmüş). Aynı ses olayı burada da var: mîkâtın aslı مِوْقَاتtır.

Mif'âl vezni alet ismi kurar, ama aynı zamanda zaman ve mekân ismi de kurabilir. Mîkât ikincisidir: belirlenmiş vakit — ve hac bağlamında belirlenmiş yer (mîkat mahalli).

Kelimenin anlattığı şey, vaktin tayin edilmiş olmasıdır. Sıradan bir vakit için vakt denir; mîkât ise randevu gibidir: taraflarca değil, tayin eden tarafça belirlenmiş bir buluşma noktası.

كَانَ'nin işlevi. Cümle "olacaktır" demiyor, "olmuştur/idi" diyor — mâzî.

Bu, Arapçada tanınmış bir kullanımdır ve iki şekilde açıklanır:

İkisi de savunulmuştur ve birbirini dışlamaz.

Bir gözlem: كان'nin sûredeki dağılımı. Bu fiil sûrede birkaç kez ve hep aynı işle geliyor:

• 17: kâne mîkātâ — ayırma günü belirlenmiş bir vakitti.
• 21: kânet mirsâdâ — cehennem bir gözetleme yeriydi.
• 27: kânû lâ yercûne hisâbâ — hesap ummuyorlardı.

Üçünde de fiil, bir durumun süregelmişliğini bildiriyor. İlk ikisi Allah'ın tayinini, üçüncüsü insanların yerleşik tavrını anlatıyor. Yani sûre, hem hükmün hem inkârın yeni olmadığını aynı fiille söylüyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.