Mürselât 14. ayet

Ve mâ edrâke mâ yevmü'l-fasl "Ayırma gününün ne olduğunu sen ne bilirsin?"

وما أدراك kalıbı bu tefsirde Hümeze bölümünde ayrıntılı işlendi, Kâria, Kadr, İnfitâr, Beled, Târık ve Mutaffifîn bölümlerinde uygulandı. Oradan alınacaklar:

Kök د-ر-ي (dirâyet — bilmek, farkında olmak); edrâ (ef'ale babı) — bildirdi. Mâ edrâke, lafzen "sana ne bildirdi?" — anlamı: "bunu senin bilgin kavrayamaz; bilseydin bir bildirenden bilirdin." Ve Kur'an içinde tutarlı bir ayrım vardır: مَا أَدْرَاكَ (mâzî) kalıbından sonra açıklama gelir; مَا يُدْرِيكَ (muzâri) kalıbından sonra gelmez — bilgi insana kapalı bırakılır.

Ve Mutaffifîn bölümünde eklenen: "kalıp, bilgi vermeden önce bilginin yetmeyeceğini ilan eder."

Kalıp burada mâzîdir (edrâke), yani kurala göre açıklama gelmesi gerekir.

Ve gelmiyor.

Bir sonraki ayet veylün yevmeizin li'l-mükezzibîndir; bu bir açıklama değil, bir hükümdür. Sonrasında da günün tarifi değil, üç delil bölümü başlıyor. Günün ne olduğu — 29. ayete kadar — anlatılmıyor.

Bu, kaydedilmesi gereken bir istisnadır. İki izah verilebilir:

Birincisi: açıklama gecikmeli olarak gelir. Sûrenin 29-40. ayetleri o günün sahnesidir; yani soru sorulur, araya üç bölüm girer, sonra cevap verilir. Bu okumada kural bozulmuyor, sadece araya mesafe giriyor.

İkincisi: günün adı zaten bir önceki ayette verilmiştir (yevmü'l-fasl) ve mâ edrâke, verilmiş bir adın yetersizliğini ilan etmek için geliyor. Yani açıklama önce gelmiştir, kalıp sonradan onu büyütüyor.

İkinci okuma, kalıbın Kadr sûresindeki kullanımıyla uyumludur: orada da leyletü'l-kadr adı önce verilmiş, sonra mâ edrâke gelmişti. Kadr bölümünde bu kaydedilmişti: "Ayet leyletü'l-kadr tamlamasını ikinci kez kullanıyor. Zamir yeterdi… ama ismin tamamı tekrarlanıyor."

Burada da aynı tekrar var: 13. ayette li-yevmi'l-fasl, 14. ayette yine mâ yevmü'l-fasl. Zamir yeterdi; tamlama tekrar ediliyor.

Kadr'da bunun işlevi büyütmeydi. Burada da öyle görünüyor.

Bu tefsirde kalıp şimdiye kadar hem olumlu hem olumsuz nesnelerle geçti:

Son satır dikkat çekicidir: yevmü'l-fasl tek yönlü bir gün değildir. Ayırma günü, iki tarafı da ayırır. Sûrenin 41. ayetinde muttakîler tablosu gelecek — yani bu gün, bir taraf için felaket, diğer taraf için varış.

Bu, kalıbın nesnesinin neden bu kadar geniş bırakıldığını açıklıyor: gün, tek bir grubun günü değil.