İnsân 25-26. ayetler

Ve'zkür isme Rabbike bükraten ve asîlâ · Ve mine'l-leyli fe'scüd lehû ve sebbihhü leylen tavîlâ "Sabah akşam Rabbinin adını an. Gecenin bir kısmında O'na secde et; ve gecenin uzunca bir bölümünde O'nu tesbih et."

Kök: ذ-ك-ر. Sûrede üç kez geçiyor ve bu ikincisi.

Birinci ayette insan mezkûr değildi — anılmıyordu. Burada muhataba anması emrediliyor.

Ve sıralamanın söylediği şu — kendi okumam olarak kaydediyorum: anılmayan varlığa verilen ilk iş, anmaktır. Sûre bir eksikle açıldı ve o eksiği bir emre çevirdi.

ٱسْمَ رَبِّكَ — "Rabbinin adı". Ayet "Rabbini an" demiyor, "adını an" diyor. Zikir bir düşünme hâli olarak değil, dille yapılan bir iş olarak konuyor. Aynı kalıp A'lâ 87/15'te de vardır (ve zekera'sme Rabbihî).

بُكْرَة — Kök: ب-ك-ر. Günün ilk kısmı, erken sabah. Aynı kökten bâkûra (turfanda, ilk çıkan ürün), bikr (ilk doğan; el değmemiş), ibtikâr (erken davranmak).

Kökün fikri önceliktir: sıranın başında olan.

أَصِيل — Kök: أ-ص-ل. Günün son kısmı, ikindiden gün batımına kadarki vakit.

Aynı kökten أَصْل (asl) — kök, temel, esas. İki anlamın tarihî bağı dilciler arasında tartışmalıdır ve kesin bir iştikak iddiasında bulunmuyorum. Ama ikisinin bir arada bulunması dikkat çekicidir: asl bir şeyin dibi, asîl günün dibidir.

İki kelime birlikte günün iki ucunu veriyor. Arapçada bu, "sürekli" demenin bir yoludur: iki uç anıldığında arası kapsanır.

مِنْ harfi teb'îz: gecenin bir kısmında. Tamamı istenmiyor.

Sonra ikinci cümle geliyor: ve sebbihhü leylen tavîlâ — "uzunca bir gece boyunca tesbih et."

Görünürde bir gerilim var: biri "bir kısmında" diyor, öbürü "uzun". Klasik izah şudur: iki ayrı iş için iki ayrı süre veriliyor — secde için gecenin bir bölümü, tesbih için uzunca bir bölüm. Yani cümleler birbirini iptal etmiyor, bölüyor.

فَٱسْجُدْ — Kök: س-ج-د. Alnı yere koymak; ve kelimenin kök anlamında eğilme, boyun eğme vardır. Bu kök daha önceki bölümlerde işlendi.

سَبِّحْ — Kök: س-ب-ح. Somut anlamı suda ya da havada hızlıca hareket etmek, yüzmektir. Tesbîh, Allah'ı noksanlıktan uzak tutmaktır — kelimenin mantığında bir uzaklaşma, sıyrılma vardır. Bu kök A'lâ 87/1 bahsinde ele alındı.

Klasik tefsirlerde bu iki ayetin belirli namaz vakitlerine işaret ettiği söylenir ve hangi vaktin hangi kelimeye karşılık geldiği konusunda farklı eşleştirmeler yapılır.

Bu tefsirde fıkhî hüküm verilmiyor ve bu eşleştirmelerin hangisinin doğru olduğuna dair bir tercih bildirmiyorum. Ayetin lafzı belirli bir vakit adı vermiyor; verdiği şey bir dağılımdır: günün iki ucu ve gecenin bir bölümü.

Ve şimdi sûrenin en sessiz karşıtlığı görünüyor.

On üçüncü ayette ebrâr مُّتَّكِئِين idi — yaslanmış, ağırlığını bırakmış, hareket etmesi gerekmeyen.

Yirmi altıncı ayette muhataba فَٱسْجُدْ deniyor — secde et; ve gecenin uzunca bir bölümünde.

Yani sûre ödülü dinlenme olarak, yolu ise uykusuzluk olarak tarif ediyor. Ve ikisini aynı metinde, on üç ayet arayla yan yana koyuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; iki ayetin muhtevası ise metindedir.