Müddessir 48. ayet

Fe-mâ tenfeuhüm şefâatü'ş-şâfiîn "Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez."

Kök: ش-ف-ع. Somut anlamı: çift yapmak, bir tekin yanına ikinci bir tane eklemek.

• شَفْع (şef') — çift. Ve وَتْر (vetr) — tek. Kur'an'da: "Çifte ve teke..." (Fecr 89/3) — Fecr'de işlendi.
• شَفِيع (şefî') — aracı; birinin yanına eklenen ikinci kişi.
• شَفَاعَة (şefâat) — aracılık.

Kökün merkezi, ayeti tamamen aydınlatıyor: şefaat, tek başına yeterli olmayan birinin yanına bir ikincisinin eklenmesidir. Yani şefaat, bir zayıflığın tamamlanmasıdır.

Bu, Kur'an'ın en dikkatle ele alınması gereken konularından biridir ve Bakara 2/48'de dengeli biçimde işlendi.

Orada kurulan denge şuydu ve burada da aynen korunuyor: Kur'an şefaati mutlak olarak reddetmiyor; onu izne bağlıyor. İki ayet grubu birlikte okunmalıdır:

• Reddedici görünen ayetler: "Hiç kimsenin başkası adına bir şey ödeyemeyeceği, kimseden şefaat kabul edilmeyeceği... bir günden sakının" (Bakara 2/48); ve bu ayet (74/48).
• İzne bağlayan ayet: "O'nun izni olmadan katında kim şefaat edebilir?" (Bakara 2/255 — Âyetü'l-Kürsî).

Ve Bakara'de kaydedilen çözüm burada da geçerlidir: ikinci ayet bir soru kalıbıyla, şefaatin imkânsız olduğunu değil, izne bağlı olduğunu bildirir. Yani reddedilen şey, şefaatin kendisi değil; izinden bağımsız, garantili, satın alınabilir bir aracılık tasavvurudur.

Bu dengeyi tekrarlamıyorum; ayrıntısı Bakara 2/48'dedir.

Ama bu ayetin eklediği bir şey var ve kaydedilmeli: ayet, şefaatin işlemediği bir durum tarif ediyor — ve o durumu az önce saymış.

Dizim şöyle: dört gerekçe sayıldı (43-47), sonra fâ ile bu cümle geliyor.

فَ sebep-sonuç bildirir: bunlar böyle olduğu için, şefaat fayda vermez.

Yani ayet şefaati genel olarak reddetmiyor; belirli bir durumda işlemediğini söylüyor. Ve o durum, dört maddeyle tarif edilmiş.

Bu okumayı kendi çıkarımım olarak kaydediyorum ve Bakara'nin kurduğu dengeyi bozmadığını belirtiyorum: orada da şefaatin "kimin için, hangi şartla" sorusunun açık bırakıldığı kaydedilmişti.

Şefâatü'ş-şâfiîn — "şefaatçilerin şefaati."

Aynı kök iki kez, masdar + ism-i fâil çoğulu. Bu, Arapçada bir kapsam genişletme kalıbıdır: "kim şefaat ederse etsin."

Yani ayet bir şefaatçiyi dışlamıyor; şefaat edebilecek herkesi kapsıyor.

Ve bu kapsam genişletme, Bakara'de kaydedilen çerçeveyle uyumludur: reddedilen şey belirli bir aracı değil, aracılık üzerinden kurulmuş bir güvence fikridir.