Müzzemmil 12-13. ayetler

İnne ledeynâ enkâlen ve cahîmâ / Ve taâmen zâ ğussatin ve azâben elîmâ "Şüphesiz katımızda bukağılar ve alevli bir ateş var; boğazda takılan bir yiyecek ve acı bir azap."

Bir önceki ayette devredilen hesabın karşılığı burada sayılıyor. Dört şey, iki ayette.

Kök: ن-ك-ل. Tekili نِكْل (nikl): ayak bileğine ya da boyna takılan ağır demir halka, bukağı, pranga.

Ve kökün türev ailesi, kelimenin ne yaptığını gösteriyor:

• نَكَل عَنْ (nekele an) — geri durdu, çekindi, korkup vazgeçti.
• نَكَال (nekâl) — ibret olsun diye verilen ceza. Kur'an'da: "Onu, önündekilere ve sonrakilere bir ibret cezası (nekâlen) kıldık" (Bakara 2/66); "...Allah'tan bir ibret cezası olarak" (Mâide 5/38); "Allah onu âhiret ve dünya cezasıyla (nekâle'l-âhirati ve'l-ûlâ) yakaladı" (Nâziât 79/25).
• تَنْكِيل (tenkîl) — caydırma, ibretlik hale getirme. Türkçedeki "tenkil" bu kökten gelir.

Kökün merkezinde bir fikir var: engelleme. Bukağı bedeni engeller; ibret cezası başkalarını engeller. Kelime, hem fizikî hem toplumsal bir "durdurma"yı adlandırıyor.

Ve buradaki dizim nüktesi: ayet çoğul ve nekre (enkâlen) kullanıyor. Sayı belirtilmemiş, belirlilik verilmemiş. Nekre'nin Arapçada tazim (büyütme) bildirebildiği İhlâs ve Asr bölümlerinde işlenmişti; burada da o okuma mümkündür.

Kök: ج-ح-م. Somut anlamı: ateşin alevlenmesi, kızgınlığın şiddetlenmesi. Cahmetü'n-nâr — ateşin harı, en kızgın yeri.

Kelime Kur'an'da cehennemin adlarından biri olarak yerleşmiştir.

Sûrenin en somut ve en rahatsız edici görüntüsü.

Kök: غ-ص-ص. غُصَّة (ğussa): boğaza takılan, yutulamayan lokma. Ve buradan mecazî anlam: içe oturan, geçmeyen sıkıntı.

Ğassa bi'l-mâ' — su ile boğuldu, yani içerken tıkandı.

Türkçede birebir karşılığı var: "boğazına düğümlenmek", "boğazından geçmemek". Ve Türkçedeki "gussa" (keder) kelimesi de aynı kökten geçmiştir.

Ayetin seçtiği azap görüntüsü üzerinde durmaya değer, çünkü sıradışıdır.

Cehennem tasvirlerinde yaygın olan şey yakmadır: ateş, alev, kaynar su. Bu ayette de var (cahîm).

Ama araya bambaşka bir şey giriyor: yenemeyen bir yiyecek.

Ve bu görüntünün özelliği şudur: acı vermiyor, tamamlanmıyor. Yakan ateş bir iş yapar; boğazda takılan lokma hiçbir şey yapmaz — ne iner ne çıkar. Askıda kalır.

Kur'an bu tür bir "tamamlanmama" görüntüsünü başka yerlerde de kurar:

• "Onu yudumlamaya çalışır ama boğazından geçiremez" (İbrâhîm 14/17).
• "Onlar için ne öldürücü bir hüküm verilir ki ölsünler, ne de azapları hafifletilir" (Fâtır 35/36).

Ortak yapı: bitmeyen bir arada kalış.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet, azabı bir yoğunluk olarak değil, bir askıda kalma olarak da tarif ediyor.

Dört öğe şu sırada geliyor:

İlk üçü dışarıdan içeriye doğru ilerliyor. Önce hareket bağlanıyor, sonra deri, sonra boğaz. Dördüncüsü ise bir tür toplama başlığı: adı konmamış, "acı veren" diye nitelenmiş bir azap.

Bu sıralama okuması benim çıkarımımdır; metin böyle bir düzen iddia etmiyor.

On birinci ayette hesap devredildi. On ikinci ve on üçüncü ayetlerde devredilen hesabın ne olduğu gösteriliyor.

Ve bu, "beni onlarla baş başa bırak" cümlesinin neden bir teselli olduğunu açıklıyor. Muhataptan alınan iş boşluğa gitmiyor; bir karşılığı olduğu bildiriliyor.

Dizim de bunu destekliyor: إِنَّ لَدَيْنَا — "şüphesiz katımızda". Ledâ edatı yakınlık ve hazır bulunuş bildirir. Yani karşılık ileride üretilecek bir şey değil; hazır duruyor.