وَقَالَ ٱلْمَلَأُ مِن قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَىٰ وَقَوْمَهُۥ لِيُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَءَالِهَتَكَ
Ve kāle'l-meleü min kavmi Fir'avne e-tezeru Mûsâ ve kavmehû li-yüfsidû fi'l-ardı ve yezereke ve âlihetek, kāle senükattilü ebnâehüm ve nestahyî nisâehüm ve innâ fevkahüm kāhirûn · Kāle Mûsâ li-kavmihi'steînû billâhi vasbirû, inne'l-arda lillâh yûrisühâ men yeşâü min ıbâdih, ve'l-âkıbetü li'l-müttekīn · Kālû ûzînâ min kabli en te'tiyenâ ve min ba'di mâ ci'tenâ, kāle asâ rabbüküm en yühlike adüvveküm ve yestahlifeküm fi'l-ardı fe-yenzura keyfe ta'melûn
"Fir'avn'ın kavminden ileri gelenler: 'Mûsâ'yı ve kavmini, yeryüzünde bozgunculuk çıkarsınlar, seni ve ilâhlarını bıraksınlar diye serbest mi bırakacaksın?' dediler. Dedi ki: 'Oğullarını öldüreceğiz, kadınlarını sağ bırakacağız. Biz onların üstünde ezici bir güce sahibiz.' · Mûsâ kavmine dedi ki: 'Allah'tan yardım isteyin ve sabredin. Yeryüzü Allah'ındır; kullarından dilediğini ona mirasçı kılar. Sonuç, sakınanlarındır.' · 'Sen bize gelmeden önce de eziyet gördük, geldikten sonra da' dediler. Dedi ki: 'Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helâk eder ve sizi yeryüzünde onların yerine geçirir; sonra da nasıl davranacağınıza bakar.'"
| Kim | Fesâd kime nispet ediliyor |
|---|---|
| Sûrenin kendi emri (56) | Ve lâ tüfsidû fi'l-ardı ba'de ıslâhıhâ — muhataba yasak |
| Şuayb (85) | Aynı cümle — Medyen'e yasak |
| Ayetin kendi hükmü (103) | Fenzur keyfe kâne âkıbetü'l-müfsidîn — Fir'avn ve mele'i için |
| Mele (127) | Li-yüfsidû fi'l-ard — Mûsâ ve kavmi için |
Yani sûre yüz üçüncü ayette bozgunculuğu bir tarafa nispet ediyor; yüz yirmi yedinci ayette aynı kelimeyi öteki tarafın ağzında duyuruyor.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir; dayanağı iki ayetin aynı kökü kullanmasıdır: kelime aynı, nispet ters. Sûre bunu yorumlamıyor; iki cümleyi yan yana bırakıyor.
Ve Ğâfir (Mü'min) 40/26'da bu tavrın bir benzeri kaydedilmişti: orada da öldürme kararı bir koruma gerekçesiyle sunuluyor ve gerekçedeki kelime (fesâd) tam olarak orada işlenmekte olan şeyin adıydı. Oraya dayanıyorum; A'râf aynı yapıyı bir kez daha kuruyor.
| Okuyuş | Metin | Anlam |
|---|---|---|
| 1 | Ve âlihetek | "seni ve ilâhlarını" — Fir'avn'ın taptıkları |
| 2 | Ve ilâhetek | "seni ve sana tapılmasını" — kendisine yapılan kulluk |
| Parça | İfade | Ne |
|---|---|---|
| 1 | İsteînû billâhi vasbirû | Emir — iki fiil |
| 2 | İnne'l-arda lillâh yûrisühâ men yeşâü min ıbâdih | Hüküm — mülkün kime ait olduğu |
| 3 | Ve'l-âkıbetü li'l-müttekīn | Sonuç kaydı — kayıtlı |
Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum ve dayanağı kelimenin kendisidir: vaat bir topluluğa değil, bir vasfa bağlanıyor. Ve bu, sûrenin yapı bölümünde kaydedilen ilkenin metin içi karşılığıdır: tarif edilen şey vasıftır.
Ve aynı vasıf-kaydı yüz yirmi dokuzuncu ayette bir kez daha, daha da açık kuruluyor: ve yestahlifeküm fi'l-ardı fe-yenzura keyfe ta'melûn — "sonra nasıl davranacağınıza bakar".
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir; dayanağı cümlenin ikinci yarısıdır: vaat, şartsız bir üstünlük vaadi değil. Yerine geçme bildiriliyor ve hemen ardına bir gözlem cümlesi konuyor. Yani kurtuluş, sınamanın sonu olarak değil, yeni bir sınamanın başı olarak veriliyor.
Ve sûrenin sonraki ayetleri bunu doğruluyor: 138'de buzağı isteği, 148'de buzağı, 163'te cumartesi, 169'da kitabı devralanların hâli. Sûre, kurtuluştan sonrasını anlatmayı sürdürüyor.