Mücâdele 17. ayet

Len tuğniye anhüm emvâlühüm ve lâ evlâdühüm minallâhi şey'â, ülâike ashâbü'n-nâri hüm fîhâ hâlidûn

"Malları da evlatları da Allah'a karşı onlara hiçbir fayda sağlamayacak. Onlar ateş ehlidir; orada kalıcıdırlar."

Bu iki kelime Kur'an'da sık sık yan yana geçer ve neredeyse her seferinde aynı iş görür: insanın kendisini güvende hissetmesini sağlayan iki dayanağı adlandırmak.

Neden bu ikisi? Çünkü bir insanın bu dünyadaki gücü büyük ölçüde iki şeyden gelir:

• Mal — şimdiki zamandaki güç. Satın alma, etkileme, koruma imkânı.
• Evlat — gelecekteki güç ve süreklilik. Adının devamı, yaşlılıkta dayanak, kabiledeki ağırlık.

Yani biri yatay (bugünkü etki), öteki dikey (zaman içinde devam) güvence sağlar. İkisi birleştiğinde, insanın kendini yeterli sayması için gereken her şey tamamlanmış olur.

تُغْنِىَ — Kök: غ-ن-ي. Ğınâ: zenginlik, ihtiyaçsızlık. İğnâ (if'âl): birini ihtiyaçsız kılmak, yetmek, fayda sağlamak. Ğaniyy: hiçbir şeye muhtaç olmayan.

Fiilin bu kökten seçilmesi anlamlı: mal ve evlat, sahibini "ğanî" (ihtiyaçsız) yapma iddiasındadır. Ayet bu iddiayı reddediyor — kelimenin kendi kökünü kullanarak.

لَّن — geleceğe dair kesin olumsuzluk: "asla".

Bu ayeti Hümeze sûresiyle birlikte okumak gerekiyor, çünkü orada aynı zannın psikolojisi tahlil edilmişti.

Hümeze 104/3: يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُۥٓ أَخْلَدَهُۥ — "malının kendisini ebedîleştirdiğini sanır."

Orada kurulan tespit şuydu: biriktirmenin altında bir ölümsüzlük arayışı vardır; mal, ölüm karşısında bir tampon sanılır.

Mücâdele 58/17 aynı zannı, ölüm sonrasına taşıyarak reddediyor. Ve dikkat: Hümeze'de kullanılan fiil ile bu sûrenin bir sonraki ayetinde kullanılan fiil aynıdır — yahsebü / yahsebûne. İki sûre aynı zihinsel işlemi adlandırıyor: sanmak.

Ve hâlidûn kelimesi buradaki ironiyi tamamlıyor. Hümeze'deki adam malının kendisini ahlede (ebedîleştirdi) sanıyordu — aynı kök خ-ل-د. Bu ayette ebedîlik gerçekten veriliyor, ama ateşte: هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ.

Yani aranan şey bulunuyor; yeri değişerek. Bu, Kur'an'ın sık kullandığı bir yapı: talebin reddedilmesi değil, karşılığının başka bir yerde verilmesi.

Bir üçüncü halka daha var: Müddessir 74/12-13'te "Ona uzatılmış bir mal ve göz önünde oğullar verdim" denir — aynı ikili, bu kez nimet olarak sayılıyor. Üç ayet birlikte: mal ve evlat verilir (Müddessir), ölümsüzlük sanılır (Hümeze), hesapta işe yaramaz (Mücâdele).