Tûr 38. ayet

Em lehüm süllemün yestemiûne fîh; fel-ye'ti müstemiuhüm bi-sultânin mübîn "Yoksa onların, üzerine çıkıp dinleyecekleri bir merdivenleri mi var? Öyleyse dinleyenleri apaçık bir delil getirsin."

Kök: س-ل-م. Ve dikkat çekicidir: selâm, islâm, teslîm ile aynı kök.

Dilcilerin kaydettiği bağ: سُلَّم — merdiven; kişiyi selâmetle yukarı ulaştıran şey. Bu izahı dilcilere nispet ediyorum, kesin bir etimoloji olarak sunmuyorum.

Ve kelimenin Kur'an'daki diğer kullanımı bunu doğruluyor: "Yerin içinde bir tünel ya da göğe bir merdiven arayabilseydin…" (En'âm 6/35) — orada da kelime, göğe çıkma aracı olarak geçiyor.

Ve sorunun ne olduğunu anlamak için Cin sûresi bölümüne dönmek gerekiyor.

Cin 72/9 bahsinde işlenenler; tekrarlamıyorum. Özeti:

"Biz eskiden orada dinlemek için oturacak yerlere otururduk. Ama şimdi kim kulak verirse, kendisini gözleyen bir alev bulur." (72/9)

Ve orada kaydedilenler: مَقَاعِد (oturma yerleri) ve لِلسَّمْع (dinlemek için) tahlil edilmiş; lâmın gaye bildirdiği ve oturmanın amacının bilgi almak olduğu belirtilmişti. Ve sûrenin birinci ayetindeki istemea (kulak vermek) ile karşılaştırma yapılmış, aynı kökün iki ayrı dinleme için kullanıldığı kaydedilmişti: "biri izinli, biri değil. Birincisi hidayete götürüyor, ikincisi alev buluyor."

Ve orada göğün korunmasıyla ilgili ayetler toplanmıştı (Hicr 15/16-18; Sâffât 37/6-10).

Ve Tûr 52/38 aynı fiili kullanıyor: يَسْتَمِعُونَ — istemea.

Buraya eklenecek olan, sorunun yeni bir şey eklemesi.

Cin sûresinde anlatılan, cinlerin göğü dinlemesiydi. Tûr'da soru insanlara yöneltiliyor: sizin böyle bir merdiveniniz mi var?

Ve Tûr'un talebi, Cin sûresinin anlattığından farklı bir şey istiyor.

Cin sûresinde bilginin çalınması anlatılıyordu. Tûr'da ise, bilgi alındıysa gösterilmesi isteniyor: fel-ye'ti müstemiuhüm bi-sultânin mübîn.

Yani soru şu: âhireti reddediyorsanız, bu bilgiyi nereden aldınız? Yukarıdan mı? Öyleyse getirin.

Ve sultân kelimesi Zâriyât 51/38 bahsinde işlendi (bi-sultânin mübîn, Mûsâ için); tekrarlamıyorum. Özeti: kelime hem delil hem yetki anlamına gelir ve kökü "üstün gelmek"tir.

Ve iki komşu sûre aynı tamlamayı kullanıyor:

Zâriyât 51/38: Mûsâ'ya bi-sultânin mübîn verildi. Tûr 52/38: İnkârcılardan bi-sultânin mübîn isteniyor.

Birinde delil verilmiş, ötekinde isteniyor. Bunu bir karşılaştırma olarak kaydediyorum.

Ve bu soru, dizinin genel yönteminin en açık örneğidir.

Bir konuda kesin konuşan kişinin bilgisi ya gözleme dayanır ya habere. Âhiret gözlemle bilinemez — henüz olmamıştır. Öyleyse geriye haber kalır.

Ve haber, ancak yukarıdan gelebilir. Soru bunu somutlaştırıyor: bir merdiveniniz mi var?

Merdiven imgesinin somutluğu, sorunun alaycı tarafını taşıyor. Ama alay, argümanı zayıflatmıyor — tersine, iddianın gerektirdiği şeyi görünür kılıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.