Zâriyât 28. ayet

Fe-evcese minhüm hîfe; kālû lâ tehaf; ve beşşerûhü bi-ğulâmin alîm "İçine onlardan bir korku düştü. 'Korkma' dediler. Ve ona bilgin bir oğul müjdelediler."

Kök: و-ج-س. Ve bu kelime, kıssanın psikolojik merkezidir.

Dilcilerin kaydettiği anlam: وَجْس — hafif, belli belirsiz ses; içten gelen gizli his. أَوْجَسَ (if'âl babı) — içinde hissetti, içine doğdu.

Kelimenin çekirdeği "duyulur duyulmaz bir ses"tir. Yani korku burada bir dehşet değil, bir sezgi: henüz bir sebep gösterilemeyen, ama içeride bir yerde beliren rahatsızlık.

Ve bu, kelimenin seçilmesini açıklıyor. Ayet hâfe (korktu) demiyor. Fezia (dehşete kapıldı) demiyor. أَوْجَسَ diyor: içine düştü.

Kur'an aynı fiili Mûsâ için de kullanır: "Mûsâ içinde bir korku hissetti" (Tâhâ 20/67) — fe-evcese fî nefsihî hîfeten Mûsâ. Aynı kalıp, aynı kelime (hîfe).

Ve iki kullanımın ortak yanı şu: ikisinde de korku dışarı vurmuyor. İbrâhim misafirlerine bir şey söylemiyor; Mûsâ sihirbazlara bir şey söylemiyor. Korku iç tarafta kalıyor.

خِيفَة — havfın bir türevi (kök: خ-و-ف), ve kalıbı nekre (belirsiz): "bir korku". Belirsizlik burada anlamlıdır — neyin korkusu olduğu söylenmiyor, çünkü İbrâhim de bilmiyor.

Küçük bir edat, ama yerinde: korku onlardan kaynaklanıyor. Yani soyut bir tedirginlik değil; kaynağı belli, sebebi belirsiz.

Ve burada bir mesele var, çünkü metin bir peygamberi korkarken gösteriyor.

Kur'an bunu gizlemiyor ve birçok yerde tekrarlıyor: Mûsâ korkuyor (Tâhâ 20/67; Kasas 28/18, 21, 31), Lût sıkılıyor (Hûd 11/77), İbrâhim burada korkuyor. Peygamberlerin korkusu Kur'an'da bir kusur olarak sunulmaz; insanî bir tepki olarak kaydedilir.

Ve dikkat: meleklerin cevabı korkuyu azarlamıyor. "Korkma" diyorlar ve hemen ardından müjdeyi veriyorlar. Yani korku bir yanlış anlama olarak muamele görüyor, bir zaaf olarak değil — bilgi verilince ortadan kalkıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.

Kök: ب-ش-ر. Müddessir 74/25 ve 74/29 bahislerinde bu kök işlendi; tekrarlamıyorum. Özeti: kökün merkezi deridir (beşere), ve hem müjde hem kavrulma deride görünür — müjde alan kişinin yüzünün değişmesi, kelimenin kaynağıdır.

Buraya eklenecek olan, müjdenin sırası.

İbrâhim korktu → "korkma" dendi → müjde verildi.

Üç adım, ve ortadaki adım tek başına yetmiyor. "Korkma" demek bir korkuyu geçirmez; korkunun sebebini ortadan kaldıran şey geçirir. Ve burada sebebi ortadan kaldıran şey kimliklerinin açıklanması: müjde vermek, meleklerin ne için geldiğini gösteriyor.

غُلَام — çocuk, delikanlı, genç erkek. Kelime Kur'an'da hem yeni doğan hem büyümüş çocuk için kullanılır.

عَلِيم — çok bilen. Ve sıfatın bir bebek için kullanılması dikkat çekicidir: müjde, çocuğun doğacağını değil, ne olacağını söylüyor.

Kur'an'ın müjde sıfatları bir örüntü gösteriyor:

Yani müjde, Kur'an'da bir sayı ya da bir tarih vermez; bir nitelik verir.

Bunu bir kalıp gözlemi olarak kaydediyorum.

Bakara bölümünde İbrâhim kıssası işlendi ve orada kaydedilenler şunlardı: İbrâhim'in soyu için bir talepte bulunduğu ("soyumdan da"), buna verilen cevabın "ahdim zalimlere ulaşmaz" olduğu, ve İbrâhim'in dualarının elindekini teminat saymayıp kabul edilmesini istemesi bakımından ayrıcalık iddiasının tam tersi yönde durduğu.

Zâriyât'ta o talebin öncesi var.

Bakara'da İbrâhim bir soy sahibi olarak konuşuyor ve soyu için istiyor. Zâriyât'ta ise soyun henüz olmadığı an anlatılıyor: karısı yaşlı ve kısır, kendisi yaşlı; ve bir oğul müjdeleniyor.

İki metin arasında bir zaman ilişkisi var:

Zâriyât 51/28-30: Soy vaad ediliyor. Bakara 2/124: Soy için talepte bulunuluyor, ve talebe kayıt konuyor.

Ve iki sahne birlikte okunduğunda Bakara'nın kaydı ağırlaşıyor. Çünkü o soy, hiçbir doğal beklentinin olmadığı bir yerden verilmiştir. Verilenin bu kadar olağandışı olması, verilenin bir teminat sayılmasını daha da anlaşılır kılar — ve Bakara tam bunu reddediyor: "ahdim zalimlere ulaşmaz."

Bunu iki metnin karşılaştırmasından çıkardığım bir okuma olarak kaydediyorum.