Kāf 44. ayet

Yevme teşakkaku'l-ardu anhum sirââ; zâlike haşrun aleynâ yesîr

"O gün yer onlardan yarılır; hızla çıkarlar. Bu, bize kolay bir toplamadır."

İnşikāk bahsinde bu kök işlendi ve elimizdeki ayet orada tabloya alınmıştı. Oradaki kayıt şuydu:

"Bu kökte ne doğum vardır ne kuruluş. Burada olan şey bütünün parçalanmasıdır. Kökün diğer dalları — meşakkat (yıpranma), şikāk (ayrılık) — hep aynı yöne bakar: bir şey bir arada duruyordu, artık durmuyor."

Ve İnşikāk'taki tabloda bu ayet için şu not düşülmüştü: "yer onlardan yarılır → ölülerin çıkışına."

Buraya Kāf'a özgü olanı ekliyorum.

Fiil tefe''ul babında ve edilgene yakın bir dönüşlülük taşıyor: teşakkaku — "yarılıp durur", "parça parça yarılır". Tefe''ul babı burada tedricîlik de katabilir: birden değil, yarıla yarıla.

Ve edat önemlidir: teşakkaku'l-ardu anhum — "yer onlardan yarılır".

An edatı ayrılma bildirir. Yani yer, onların üzerinden açılıyor — sanki üstlerindeki bir örtü çekiliyor gibi.

Ve bu, yirmi ikinci ayetle bir yankı kuruyor:

Aynı edat, aynı hareket: üstten açılma.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum; iki ayetteki edat ve fiil yapısı metinde durur.

Kök: س-ر-ع. Hızlı olmak. Sürat — hız; serî' — hızlı; sirâ' — serî'in çoğulu.

Kelime hâl olarak mansûb ve çoğul: "hızlı olanlar hâlinde". Yani çıkanların hâlini bildiriyor.

Ve bir karşıtlık kuruyor: ölüm ve toprakta kalma durağan bir hâldir; çıkış hızlıdır.

Kur'an bu hızı başka yerlerde de kaydeder: "Kabirlerinden koşarak çıkarlar" (Meâric 70/43 benzeri ifadeler). Meâric bahsinde o sahne işlendi.

حَشْر — kök ح-ش-ر. Bir yere toplamak, sürüp bir araya getirmek. Kökün somut anlamında dağınık olanın bir araya sürülmesi var.

يَسِير — kök ي-س-ر. Kolay olmak. Yüsr — kolaylık; meysere — genişlik, imkân; yesâr — sol el (Arapçada daha az kullanılan el).

Ve burada, on beşinci ve otuz sekizinci ayetlerde kurulan hat tamamlanıyor:

Üç ayet, aynı fikri üç ayrı kelimeyle üç ayrı yerde söylüyor: soru, olumsuzlama, olumlama.

Ve bir kayıt gerekiyor — on beşinci ayette de düşülmüştü: Allah hakkında "kolay" ve "zor" ayrımı yapılmaz. Bu ifadeler muhatabın ölçüsüyle konuşur. Rûm 30/27'deki "bu O'nun için daha kolaydır" ifadesi için düşülen kayıt burada da geçerlidir.

Ve dizimde takdîm var: aleynâ (bize) öne alınmış. Yani kolaylığın kime göre olduğu vurgulanıyor: size değil, bize.