Muhammed 31. ayet

Ve le-nebluvenneküm hattâ na'leme'l-mücâhidîne minküm ve's-sâbirîne ve nebluve ahbâraküm

"Andolsun sizi deneyeceğiz — ki içinizden cihad edenleri ve sabredenleri ortaya çıkaralım ve haberlerinizi deneyelim."

Cümle, bir önceki ayetin ikinci cümlesiyle aynı kuvvetli te'kîdi taşıyor: لَ + نَّ (kasem lâmı + te'kîd nûnu).

Ve zamir yine ikinci çoğul şahıs: كُمْ. Yani hitap, 30. ayetin son cümlesinden devam ediyor.

Bu, sûrenin yön değiştirdiği yerdir: 20-29 arası "onlar" hakkındaydı; 30'un sonundan itibaren "siz" başlıyor ve 38. ayete kadar sürecek.

ب-ل-و kökü 4. ayette işlenmişti (li-yebluve ba'daküm bi-ba'd). Orada kaydedilmişti: kökün asıl anlamı eskitmek, yıpratmaktır; ve denemek ile eskitmek arasındaki bağ, kullanmanın yıpratmasıdır.

Ve kök bu ayette iki kez geçiyor: le-nebluvenneküm ve ve nebluve ahbâraküm.

Sûredeki toplam üç geçiş:

Ve üçüncüsü ilgi çekicidir: denenen şey artık kişiler değil, haberler.

"Bilelim diye" ifadesi, klasik tefsirlerin üzerinde durduğu bir yerdir: Allah zaten biliyorsa, "bilelim diye" ne demektir?

Nakledilen izahlar:

Bu görüşler klasik tefsirlerde nakledilir; tercih yapmıyorum.

Ve şu kadarını kaydediyorum: hattâ edatı bir gāye bildiriyor. Yani denemenin bir amacı var ve amaç, cümlede açıkça yazılmış.

مُجَاهِد — kök ج-ه-د, müfâale babının ism-i fâili.

Kökün asıl anlamı: جَهْد — güç, takat, zorlanma. Cehd, insanın gücünün son sınırına dayanmasıdır. Aynı kökten جُهْد (çaba), إِجْتِهَاد (bütün gücü sarf etme), جَهْد ve مَجْهُود.

Ve müfâale babı burada — 20. ayetteki kıtâlda olduğu gibi — karşılıklılık bildirir: cihâd, karşısında bir direnç olan bir çabadır.

Bu kök Saff bölümünde 61/11'de (ve tücâhidûne fî sebîli'llâhi bi-emvâliküm ve enfüsiküm) ele alındı. Orada kaydedilen çerçeve burada da geçerlidir ve tekrarlamıyorum.

صَابِر — kök ص-ب-ر. Kökün asıl anlamı: bir şeyi bir yerde tutmak, hapsetmek, bağlamak. Sabera nefsehû — nefsini tuttu.

Ve ikisinin yan yana gelmesi anlamlıdır:

Biri hareket, diğeri duruş. Ve sûre bunu 7. ayette zaten söylemişti: yensurküm (yardım — hareket) ve yüsebbit akdâmeküm (sabitleme — duruş).

Aynı ikili, iki ayrı yerde iki ayrı kelime çiftiyle.

Bu paralelliği kendi okumam olarak kaydediyorum.

Ve ayetin son kelimesi, dikkat çekici bir seçimdir.

Kök: خ-ب-ر. Bu kök Mücâdele, Mülk, Hadîd, Haşr, Münâfikûn, Hucurât ve Zilzâl'de ele alındı (Habîr ismi ve tuhaddisü ahbârahâ bağlamlarında). Tekrarlamıyorum.

Oradan taşınacak kayıt: kökün asıl anlamı bir şeyin iç yüzünü deneyerek öğrenmektir. Habera'l-arda — toprağı sürdü, altını üstüne getirdi. Ve خَبِير (Habîr), yüzeyi değil içi bileni adlandırır.

Ve buradan ٱخْتِبَار (ihtibâr) — sınav, test — kelimesi gelir.

Şimdi ayetin son cümlesine bakalım: وَنَبْلُوَا۟ أَخْبَارَكُمْ.

İki kelime, iki ayrı kökten, ama ikisi de "sınamak" fikrini taşıyor:

• نَبْلُوَ — kök ب-ل-و: denemek (kökte: eskitmek).
• أَخْبَار — kök خ-ب-ر: haberler (kökte: iç yüzünü deneyerek öğrenmek).

Yani cümle, kökçe "sınamak" anlamı taşıyan bir kelimeyi, "sınamak" fiilinin nesnesi yapıyor.

Bu bir ses ve anlam örgüsüdür ve kaydedilmeye değer. Kelimelerin kök anlamları sözlük verisidir; aralarındaki bu örgüyü ben kuruyorum ve bir kelime oyunu iddiası taşımıyorum.

Ve "haberlerinizi denemek" ifadesinin anlamı üzerinde ihtilaf vardır:

Tercih yapmıyorum.

Ama ikinci görüş, sûrenin bağlamıyla dikkat çekici biçimde uyumludur — bir önceki ayet sözü konu ediyordu (lahni'l-kavl), ve Saff bölümünün ana meselesi söz ile fiil arasındaki mesafeydi.

Bunu bir karine olarak kaydediyorum, bir tercih olarak değil.