Duhân 43-44. ayetler

İnne şecerate'z-zakkūm · Taâmü'l-esîm

"Zakkum ağacı, günahkârın yemeğidir."

Bu kelime Vâkıa 56/52'de ayrıntılı olarak işlendi — kök ihtilafı dahil. Tekrarlamıyorum. Oradaki kayıt şuydu:

Kökü üzerinde dilciler ayrılır ve ihtilaf gizlenmemelidir: | Görüş | İzah | |---|---| | Arapça bir kök | Tezakkame — bir şeyi zorla, tiksinerek yutmak | | Bilinen bir bitkinin adı | Bazı dilciler Arabistan'da acı ve zehirli bir bitkinin bu adla anıldığını nakleder | | Yabancı kökenli | Kelimenin Arapçaya dışarıdan girdiği görüşü de nakledilir | Kesin bir etimoloji hükmü vermiyorum.

Ve Vâkıa'de kelimenin Kur'an'daki üç geçişi de kaydedilmişti: Sâffât 37/62, Duhân 44/43 ve Vâkıa 56/52.

Şimdi buraya özgü olanı işliyorum: Vâkıa ile Duhân arasındaki fark.

İki sûre aynı ağacı anıyor ve iki ayrı şey yapıyor. Farkı tablo halinde veriyorum; iki metnin lafzı doğrulanabilir.

Üç fark kaydedilmeye değer ve üçünü de kendi okumam olarak veriyorum.

Bir — Vâkıa bir olay anlatıyor, Duhân bir tanım veriyor. Vâkıa'da fiiller fâ ile zincirlenmişti ve Vâkıa'de bu kaydedilmişti: "sahne dört adımda, ara vermeden akıyor." Duhân'da hiçbir fiil yok — ağaç, bir kimsenin yemeği olarak tanımlanıyor.

İki — Vâkıa ağacı yiyene göre değil, etkisine göre anıyor; Duhân yiyene göre. Vâkıa'daki cümle "karınlarını dolduracaklar"dır; Duhân'daki cümle "günahkârın yemeğidir". Yani Duhân ağacı bir sahiplik ilişkisiyle veriyor: bu yemek, o kişinindir.

Üç — ve bu, en önemli farktır: Duhân tekil konuşuyor. Vâkıa'da hitap çoğuldu ve doğrudandı (inneküm eyyühe'd-dâllûn). Duhân'da ise tek bir kişi var: el-esîm. Ve bu tekillik, kırk dokuzuncu ayete kadar sürecek — orada da tek bir kişiye hitap edilecek: zuk inneke ente…

Yani Duhân'ın cehennem sahnesi, bir kalabalık sahnesi değil, bir kişi sahnesidir.

Kelime mushafta açık tâ ile yazılmıştır: شجرت. Bu, mushafın imlâsında (resm) birkaç kelimede görülen bir durumdur.

Bunu yalnız bir yazı verisi olarak kaydediyorum; buradan hiçbir anlam, hesap ya da sır iddiası çıkarılmaz. Bakara'de düşülen kayıt geçerlidir.

Kök Kalem, Mutaffifîn, İnsân ve Hucurât'de geçti.

Somut anlamı dilcilerce şöyle verilir: ism — insanı hayırdan geri bırakan, ağırlaştıran şey. Kökte bir yavaşlatma, engelleme fikri vardır: nâkatün âsime — yavaş yürüyen deve. Buradan ism — günah: iyiliğe gitmeyi ağırlaştıran yük.

Ve esîm kalıbı: fa'îl, burada mübalağa bildiriyor — "günaha çokça batmış".

Kelimenin Kur'an'daki başka geçişleri kaydedilmeye değer, çünkü hep aynı komşuluktadır:

• "Mal yığan, saldırgan, günahkâr" — Kalem 68/12'de muallâ mennâin li'l-hayri mu'tedin esîm.
• "Her saldırgan günahkâr" — Mutaffifîn 83/12'de külli mu'tedin esîm.

İki yerde de kelime mu'tedî (saldırgan, haddi aşan) ile birlikte geçiyor.

Bunu bir lafız gözlemi olarak kaydediyorum: kelime Kur'an'da yalnız bir "günah işleyen" değil, haddi aşmayı huy edinmiş kişiyi anlatan bir komşuluk içinde geçiyor. Ve otuz birinci ayette Firavun için kullanılan müsrif (haddi aşan) kelimesi aynı alandadır.

El-esîm harf-i tariflidir ve harf-i tarif iki türlü okunabilir:

Tercih dayatmıyorum.

Ama bir kayıt düşüyorum ve STYLE gereğidir: ikinci okumada bile ayetin kurduğu şey bir vasıftır. Kāf'de ve bu tefsirin genelinde kayıtlı olan ilke burada da işler: ayetin tarif ettiği şey vasıftır, kim o vasfı taşırsa ona dahildir.