Duhân 22. ayet

Fe-deâ rabbehû enne hâülâi kavmün mücrimûn

"Bunun üzerine Rabbine, 'bunlar suçlu bir topluluk' diye seslendi."

Fâ takip ve aralıksızlık bildirir (fâü't-ta'kīb); Vâkıa'de işlendi.

Yirmi birinci ayette son talep söylendi, yirmi ikinci ayette doğrudan duaya geçiliyor. Arada ne bir cevap, ne bir bekleme anlatılıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: metin, reddi anlatmıyor — reddi atlıyor. Sonucundan anlıyoruz.

Somut anlamı: seslenmek, çağırmak. Duâ — çağrı; dâî — çağıran; da'vet.

Ve kökün Arapçadaki iki dalı vardır: birine seslenmek ve bir şeyi istemek. İkisi de "çağırmak" fikrinden çıkar — istenen şey de bir bakıma çağrılır.

Sûre bu kökü iki kez kullanıyor ve iki dalını da:

Bunu doğrulanabilir bir sûre içi tekrar olarak kaydediyorum.

Ve burası ayetin en dikkat çekici yeridir.

Dua ediliyor — ama duanın içeriği bir istek değil, bir bildirim.

"Bunlar suçlu bir topluluk." Cümle burada bitiyor. Bir talep yok: helâk etmesi istenmiyor, kurtarılması istenmiyor, bir şey istenmiyor.

Kur'an'daki başka dua örnekleriyle karşılaştıralım:

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum, dayanağı üç ayetin lafzıdır: burada dua bir rapor biçiminde. Elçi durumu bildiriyor ve hükmü bırakıyor.

Ve cevabın biçimi bu okumayı destekliyor: bir sonraki ayette gelen cevap bir helâk emri değil, bir yürüme emridir — fe-esri bi-ıbâdî.

Nûh'de Nûh'un duası işlendi; oradaki uzun talep ile buradaki tek cümlelik bildirim arasındaki fark, iki kıssanın anlatım biçimindeki farkla uyumludur.

Somut anlamı dilcilerce şöyle verilir: cerame — bir şeyi kesmek, koparmak; özellikle meyveyi dalından koparmak (cerame'n-nahle). Buradan cürm — kazanılan kötü şey, işlenen suç.

Kökün mantığı kaydedilmeye değer: suç, bir şeyi yerinden koparmak olarak adlandırılıyor. Meyveyi vaktinden önce koparan kişi, bir düzeni bozmuş olur.

Ve mücrim ism-i fâildir — bir kerelik fiil değil, bir sıfat.

Sûre bu kökü iki kez kullanıyor ve ikisi de aynı kalıpta:

Ve on iki ayet arayla, aynı işaret ismiyle kurulan iki cümle daha var:

İki cümlenin ilk iki kelimesi aynıdır: إِنَّ هَٰؤُلَاءِ. Biri geçmişteki bir topluluk için, öteki sûrenin indiği andaki topluluk için.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum, dayanağı iki ayetin lafzıdır: hâülâi yakını gösteren bir işaret ismidir. Sûre, uzaktaki bir kavmi de yakındaki bir kavmi de aynı yakınlık zamiriyle gösteriyor. Yani kıssa ile bugün arasındaki mesafe, dilde kaldırılmış oluyor.