وَتَرَىٰهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَٰشِعِينَ مِنَ ٱلذُّلِّ يَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِىٍّ وَقَالَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ ٱلْخَٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ أَلَآ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ فِى عَذَابٍ مُّقِيمٍ
Ve terâhum yu'radûne aleyhâ hâşiîne mine'z-zülli yenzurûne min tarfin hafiyy; ve kâle'llezîne âmenû inne'l-hâsirîne'llezîne hasirû enfüsehum ve ehlîhim yevme'l-kıyâme; elâ inne'z-zâlimîne fî azâbin mukîm
"Onları, aşağılanmadan büzülmüş hâlde, gizli bir bakışla bakarken ateşe arz edilirken görürsün. İman edenler der ki: asıl hüsrana uğrayanlar, kıyamet günü kendilerini ve ailelerini kaybedenlerdir. İyi bilin ki zalimler kalıcı bir azap içindedir."
Tarf — kök ط-ر-ف. Rahmân'de işlendi. Kökün somut anlamı: bir şeyin ucu, kenarı. Tarf özel olarak göz kapağının kenarı, ve buradan göz, bakış anlamına gelir.
Ve tasvirin ne anlattığı kaydedilmelidir: insan, bakmak istemediği ama bakmadan da duramadığı bir şeye böyle bakar — doğrudan değil, göz ucuyla, kaçamak.
Bu, korku ile merakın aynı anda bulunduğu bir hâlin tarifidir. Ve Tekvîr'de kaydedilen ölçüyle uyumludur: Kur'an, bir hâli anlatırken çoğu zaman o hâlin bedendeki karşılığını verir.
Dizim nüktesi: cümlede üç hâl üst üste gelmiş — hâşiîne (büzülmüş), mine'z-zülli (aşağılanmadan), yenzurûne min tarfin hafiyy (göz ucuyla bakarak). Üçü de dışarıdan görülebilen şeyler. İç hâl hiç anlatılmıyor.
خُشُوع — kök خ-ش-ع: dilcilerin tarifiyle sesin alçalması ve bedenin küçülmesi. Kelime hem ses hem beden için kullanılır.
Züll — kök ذ-ل-ل: Mülk ve Bakara'de işlendi: bir şeyin boyun eğmiş, ram olmuş hâli. Ve kökün olumlu dalı da vardır (zelûl — uysal, kullanılabilir hayvan). Buradaki kullanım olumsuz daldır: aşağılanma.
خُسْر — kök خ-س-ر: Asr'de işlendi. Kökün somut anlamı ticarîdir: sermayenin eksilmesi, zarar.
Ve cümlenin kuruluşu bir hasr (sınırlama) taşıyor: inne'l-hâsirîne ellezîne hasirû — "asıl hüsrana uğrayanlar şunlardır". Yani başka zararlar zarar sayılmıyor.
Bu ikilinin seçilmesi kaydedilmeye değer ve kendi okumam olarak veriyorum: ticarî bir kök kullanılıyor ama kaybedilenler mal değil. Sermaye olarak sayılan şey, kişinin kendisi ve yakınları.
Ehl kelimesi Arapçada "aile" ve "bir yere ait olanlar" anlamındadır. İki okuma nakledilir: (a) dünyadaki aileleri, (b) cennette olsaydı verilecek olan yakınları. Tercih dayatmıyorum.
| Ayet | Kelime | Ne |
|---|---|---|
| 13 | ekîmü'd-dîn | Dini ayakta tutun — emir |
| 38 | ekâmü's-salâh | Namazı ayakta tuttular — vasıf |
| 45 | azâbin mukîm | Ayakta duran azap — sonuç |
Aynı kök, üç ayrı işte. Bu, metinden doğrulanabilir bir olgudur; bilinçli bir tercih iddiası kurmuyorum.