Şûrâ 17. ayet

Allâhu'llezî enzele'l-kitâbe bi'l-hakkı ve'l-mîzân; ve mâ yüdrîke lealle's-sâate karîb

"Kitabı hak ile indiren ve mîzânı indiren Allah'tır. Ne bilirsin, belki de o saat yakındır."

Bu ikili Kur'an'da iki yerde geçer ve ikisi de aynı fiille (enzele) gelir:

Hadîd 57/25'te bu üçlü ayrıntılı işlendi. Oradaki tablo şuydu: kitâb ölçünün ilkesi, mîzân ölçünün aleti, hadîd ölçünün korunması. Ve orada şu kaydedilmişti:

"Bağlantı, ölçünün verilmiş olmasıdır. Eğer terazi insanların kendi aralarında uzlaştıkları bir araç olsaydı, uzlaşmayı bozan güçlü taraf her zaman haklı çıkardı. Ayet, mîzânı indirilenler arasında sayarak, ölçüyü tarafların dışına çıkarıyor."

Ve mîzân kelimesinin tahlili de oradadır: kök و-ز-ن, mif'âl vezninde alet ismi — tartma aleti. Tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan, iki ayet arasındaki farktır ve o bağlamdan doğuyor:

Hadîd bir toplum sûresidir — mal, mülk, miras, borç, silah. Orada mîzân adaletin kurulmasına bağlanıyor: li-yekûme'n-nâsü bi'l-kıst.

Şûrâ ise bir ayrılık sûresidir. Ve burada mîzânın ardından gelen şey adalet değil, zamandır: lealle's-sâate karîb.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin devamlarıdır: ölçü kelimesi iki sûrede de aynı işi görüyor — tarafların dışında bir hakem koymak. Ama Hadîd bu hakemi bugüne, Şûrâ sona bağlıyor. Ve Şûrâ'nın bağlamı bunu gerektiriyor: on beşinci ayet tartışmayı kapatmış ve meseleyi yevmü'l-cem'e havale etmişti. On yedinci ayet, o havalenin ölçüsünün de indirilmiş olduğunu söylüyor.

Bir dizim kaydı: bi'l-hakk kaydı yalnız kitâba mı yoksa ikisine birden mi bağlanır — bu, gramerciler arasında tartışılmıştır. Lafız ikisine de elverir; tercih dayatmıyorum.

Kök Beled, Kâria ve Hümeze'de işlendi. Oradaki kayıt: dirâyet, bir şeyi çabayla, iz sürerek bilmektir; ilmden farkı budur — derâ fiili "araştırarak öğrendi" anlamı taşır.

Ve Kur'an'da bu kökle kurulan iki ayrı kalıp vardır ve ikisi zıt işler görür:

Bu ayrım klasik kaynaklarda kaydedilir ve metinden doğrulanabilir: mâzî kalıbı bilgi verir, muzâri kalıbı bilgiyi kapalı bırakır.

Ve burada muzâri kalıbı kullanılmıştır. Yani cümle bir bilgi vermek için değil, bilginin verilmediğini bildirmek için kuruluyor.

Aynı kök sûrenin sonunda bir kez daha geliyor ve bu, yapı bölümünde kaydedildi:

İki cümle de bir sınır çiziyor; ama yönleri zıt. On yedincide sınır hâlâ duruyor; elli ikincide sınırın aşıldığı an anlatılıyor. Elli ikinci ayette bu ayrıntılı işlenecek.

Es-sâa müennes (dişil) bir isimdir; karîb ise burada müzekker (eril) gelmiştir. Beklenen karîbe olurdu.

Gramerciler bunu birkaç şekilde açıklar:

Üç izah da klasik gramer kitaplarında nakledilir; tercih dayatmıyorum. Kaydedilecek olan, bunun bilinen ve tartışılmış bir kullanım olduğudur — bir kural dışılık değil.