Nisâ 32. ayet

Ve lâ tetemennev mâ faddalallâhu bihî ba'daküm alâ ba'd, li'r-ricâli nasîbün mimme'ktesebû ve li'n-nisâi nasîbün mimme'ktesebne, ve's'elullâhe min fadlih, innallâhe kâne bi-külli şey'in alîmâ

"Allah'ın kiminizi kiminizden üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır, kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah'tan lütfunu isteyin. Allah her şeyi bilir."

Bu ayet, iki ayet sonra gelecek olan otuz dördüncü ayetle aynı kelimeleri kullanıyor. Ve bu, tefsirde çoğu zaman atlanan bir metin verisidir. Önce onu kurmak gerekiyor, çünkü otuz dördüncü ayet bu ayetin üzerine geliyor.

İki cümlede de aynı fiil (faddale), aynı yapı (ba'd … alâ ba'd) ve aynı belirsizlik var.

Ve belirsizliğin kendisi bir metin verisidir, bunu ayrıca kaydediyorum: iki ayet de ba'daküm alâ ba'd / ba'dahüm alâ ba'd diyor — "bazılarınızı bazılarınıza" / "bazılarını bazılarına". İki ayetin hiçbirinde "erkekleri kadınlara" ifadesi geçmiyor. Bu, sayılabilir bir olgudur: cümlenin öznesi de nesnesi de belirsiz zamirdir.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum, bir tefsir tercihi olarak değil. Otuz dördüncü ayette bu belirsizliğin nasıl okunduğu, orada ihtilaf tablosuyla verilecek.

Ayetin ortasındaki iki cümle, birbirinin tam kopyasıdır:

Üç satırın üçünde de kelime aynı; değişen tek şey fiilin şahıs ekidir. İktesebû — üçüncü çoğul eril; iktesebne — üçüncü çoğul dişil. Yani cümle, aynı kelimeyi iki kez, yalnızca çekimi değiştirerek kuruyor.

Ve bu, sûrede ikinci kez oluyor. Yedinci ayet de aynı şeyi yapmıştı:

Li'r-ricâli nasîbün mimmâ terake'l-vâlidâni ve'l-akrabûn ve li'n-nisâi nasîbün mimmâ terake'l-vâlidâni ve'l-akrabûn (4/7)

İki ayette de aynı kelime (nasîb), aynı çift kuruluş ve aynı simetri var. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Ve şimdi bu ayetin en dikkat çekici tarafı geliyor.

كسب kökü: bir şeyi elde etmek, kazanmak; ve dilcilerin kaydettiği somut çağrışım, bir işin peşinden gidip onu elde etmektir.

VIII. bâb (iktesebe) üzerinde klasik dilcilerin bir kaydı vardır: kesebe ile iktesebe arasında, ikincisinin daha fazla çaba ve kasıt bildirdiği söylenir. Bu kaydı dilcilerin verdiği şekliyle aktarıyorum; ayrım üzerinde tam bir birlik yoktur.

Buraya ait olan şudur ve metin verisidir: ayet iktesebe fiilini iki taraf için de kullanıyor.

Cümle şöyle de kurulabilirdi ama kurulmuyor:

Yani ayet, iki tarafın da kazanan konumunda olduğunu, kelimeyi tekrarlayarak kuruyor. Fiil edilgen değil, etken; ve iki kez etken.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı fiilin çekimidir: iktesebne dişil çekimdir ve cümlede bir kez, tam olarak eril karşılığının yerinde durur. Metin, kadının kazancını erkeğin kazancının bir uzantısı olarak değil, kendi başına bir kalem olarak yazıyor.

Ve bir sınır kaydı: buradan bir hukukî düzenleme ya da bir mülkiyet teorisi çıkarılmıyor. Söylenen şey cümlenin kendi yapısıdır: iki tarafa da aynı fiil ve aynı isim veriliyor.

Ayet bir şeyi yasaklıyor ve yerine bir şey koyuyor. İkisini yan yana koymak gerekiyor:

تَمَنِّي — kök م-ن-ي: bir şeyi kalpten geçirmek, takdir etmek. Aynı kökten emâniyy (kuruntular) gelir ve bu kelime sûrenin yüz on dokuzuncu ayetinde dönecek.

Ve ayrım kaydedilmelidir: yasaklanan şey istemek değil, başkasındakini istemektir. Cümlenin ikinci yarısı istemeyi açıkça emrediyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki fiilin aynı ayette bulunmasıdır: ayet, kıyaslamayı kapatıp talebi açık bırakıyor.

Bir. Ayet, kıyaslamanın kendisini bir yük olarak tarif ediyor: başkasında olana bakarak kurulan istek, ayette temenni diye adlandırılıyor ve yasaklanıyor. Bunun yerine konan şey talebin kendisi değil, talebin yönüdür.

İki. Nasîb kelimesinin iki kez, iki tarafa da verilmesi, sûrenin yedinci ayetinde kurulan çizginin sürdürülmesidir. Sûre, payı olan tarafı iki kez sayıyor — ve her seferinde ikinci sayış, birincisinin aynısıdır.