Nisâ 25. ayet tefsiri

4/25

ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات … فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف … ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم

Ve men lem yestetı' minküm tavlen en yenkiha'l-muhsanâti'l-mü'minâti fe-min mâ meleket eymânüküm min feteyâtikümü'l-mü'minât, vallâhu a'lemü bi-îmâniküm, ba'duküm min ba'd, fenkihûhünne bi-izni ehlihinne ve âtûhünne ücûrahünne bi'l-ma'rûfi muhsanâtin ğayra müsâfihâtin ve lâ müttehızâti ahdân… zâlike li-men haşiye'l-anete minküm, ve en tasbirû hayrun leküm, vallâhu ğafûrun rahîm

"İçinizden hür ve inanmış kadınlarla evlenmeye gücü yetmeyen, elinizin altındaki inanmış genç kızlardan biriyle evlensin. Allah imanınızı daha iyi bilir. Hepiniz birbirinizdensiniz. Ailelerinin izniyle onlarla evlenin ve mehirlerini uygun biçimde kendilerine verin… Bu, içinizden sıkıntıya düşmekten korkanlar içindir. Sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır. Allah bağışlayandır, merhametlidir."

بَعْضُكُم مِّنۢ بَعْضٍ — ayetin ortasındaki cümle

Uzun bir hüküm cümlesinin ortasına dört kelimelik bir cümle konmuş: ba'duküm min ba'd — "kiminiz kiminizdensiniz."

Ve bu cümle, sûrenin birinci ayetine geri bağlanıyor: halakaküm min nefsin vâhide.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin ortak mantığıdır: birinci ayet insanlığın tek kökten geldiğini söylemişti. Yirmi beşinci ayet, toplumsal olarak en aşağıda görülen kesim hakkında hüküm verirken aynı şeyi tekrar ediyor.

Yani cümle, hükmün ortasına konmuş bir hatırlatmadır: taraflar arasındaki toplumsal fark, insanlık bakımından bir fark değildir.

وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَٰنِكُمْ — ikinci ara cümle

Ve hemen öncesinde bir cümle daha var: "Allah imanınızı daha iyi bilir."

Klasik tefsirlerde bu cümlenin işlevi hakkında yaygın olarak şu nakledilir: insanların birbirini iman bakımından derecelendirmesinin önüne konmuş bir kayıttır.

Bu izahı nakledildiği şekliyle aktarıyorum. Ve ayetin sırası onu destekliyor: cümle, "inanmış genç kızlar" ifadesinden hemen sonra geliyor.

بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَءَاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ — iki kayıt

Ayet iki şart koyuyor:

Kayıt	Ne
Bi-izni ehlihinne	Ailelerinin izni
Ve âtûhünne ücûrahünne bi'l-ma'rûf	Mehirlerinin kendilerine verilmesi

İkinci kaydın zamiri kaydedilmelidir: âtûhünne — "onlara verin". Mehir, kadının kendisine ödeniyor. Bu, dördüncü ayetteki hükmün burada da tekrarlanmasıdır.

ٱلْعَنَت — kelime

ع-ن-ت kökü: sıkıntıya düşmek, zorlanmak; ve kırılan kemiğin yeniden kırılması. Dilciler kökün "meşakkat, zarar, güç durum" anlamını kaydeder.

Kelime Bakara 2/220'de de geçer (ve lev şâellâhu le-a'neteküm) ve orada yetim malı bağlamındadır. İki yerde de kelime, bir hükmün insanı zorlamaması kaydıyla ilgilidir.

وَأَن تَصْبِرُوا۟ خَيْرٌ لَّكُمْ — kapanış

Ayet bir izin veriyor, sonra "sabretmeniz daha hayırlıdır" diyor.

Bu yapı, sûrede tekrar eder ve kendi okumam olarak kaydediyorum:

Ayet	İzin	Yanına konan
4/25	Nikâh izni	Ve en tasbirû hayrun leküm
4/128	Anlaşma izni	Ve's-sulhu hayr
4/149	Açıklama izni	In tübdû hayran ev tuhfûhü ev ta'fû an sûin fe-innallâhe kâne afüvven kadîrâ

Üç yerde de bir hüküm konuyor ve yanına daha iyi olan gösteriliyor. Bu, Bakara'nin boşanma bölümünde kaydedilen çizginin aynısıdır: "hükümler ayrıntılı biçimde konuyor, ama her hükmün yanına bir genişlik kapısı bırakılıyor." Oraya dayanıyorum.