Âl-i İmrân 195. ayet

Fe'stecâbe lehüm rabbühüm ennî lâ udîu amele âmilin minküm min zekerin ev ünsâ, ba'duküm min ba'd, fe'llezîne hâcerû ve uhricû min diyârihim ve ûzû fî sebîlî ve kātelû ve kutilû le-ükeffiranne anhüm seyyiâtihim ve le-üdhılennehüm cennâtin tecrî min tahtihe'l-enhâr, sevâben min indillâh, vallâhu ındehû hüsnü's-sevâb

"Rableri onlara karşılık verdi: 'Ben, sizden erkek olsun kadın olsun, çalışan hiç kimsenin çalışmasını boşa çıkarmam; hepiniz birbirinizdensiniz.' Göç edenler, yurtlarından çıkarılanlar, benim yolumda eziyet görenler, savaşanlar ve öldürülenler — onların kötülüklerini mutlaka örteceğim ve onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Allah katından bir karşılık olarak; ve karşılığın güzeli Allah katındadır."

Bu ayet, uzun duanın cevabıdır ve cevabın ilk cümlesi bir kayıt koyar. Ayrıntılı işlenecektir.

Ve dizim kaydedilmelidir: dört ayet süren duadan sonra cevap, fe edatıyla ve hemen geliyor.

ج-و-ب kökü: kesmek, yarmak; ve buradan cevap vermek. X. bâbda (istecâbe) karşılık verme bildirir. Ve aynı fiil 172. ayette geçmişti: ellezîne'stecâbû lillâhi ve'r-rasûl.

Aynı fiil, iki yön. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Ve cümlenin dizimi kaydedilmelidir:

Lâ udîu amele âmilin minküm min zekerin ev ünsâ

Ve amele âmilin terkibi Arapçada bir iştikak (aynı kökten türetme) sanatıdır ve pekiştirir: "çalışanın çalışması".

Ve ikinci kaydın cümledeki yeri kaydedilmelidir: min zekerin ev ünsâ, âmilin kelimesinin açıklamasıdır. Yani cümle şunu yapıyor: önce genel bir özne konuyor (âmil — çalışan), sonra o öznenin iki cinsi de kapsadığı ayrıca yazılıyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: âmil kelimesi Arapçada eril kalıptadır ve dilin normal işleyişinde kadınları da kapsar. Cümle bununla yetinmiyor; kaydı ayrıca ekliyor.

Ahzâb 33/35 bu meselenin dizindeki merkezî metnidir ve oraya dayanıyorum. Orada kaydedilenler:

Bu ayet, Kur'an'da erkek ve kadının en uzun paralel sayımıdır: on çift, yirmi kelime. Ve orada şu kaydedilmişti: alternatif mümkündü. Arapçada eril çoğul karışık bir topluluk için kullanılabilir ve bu, dilin normal işleyişidir. Ayet inne'l-müslimîne ve'l-mü'minîne… diye devam etseydi dilbilgisi açısından kadınları da kapsardı ve ayet yarı uzunlukta olurdu. Kur'an bunu yapmıyor; on kelimeyi yirmi kelimeye çıkarıyor.

Ve şimdi iki ayeti karşılaştırıyorum:

İki ayet aynı işi iki ayrı yöntemle yapıyor: biri tekrarlayarak, öteki kayıt koyarak.

Ve Âl-i İmrân'ın eklediği şey, gerekçedir. Bunu ayrıca açıyorum.

"Bir kısmınız bir kısmınızdandır."

Ve terkibin yapısı kaydedilmelidir: ba'd kelimesi iki kez, aralarında min edatıyla.

Ve aynı terkip sûrede iki kez daha geçmişti:

Üç geçiş, tek sûrede. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır ve kaydedilmeye değer.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: aynı terkip sûrede üç kez, üç ayrı ilişkiyi tarif ediyor — soy zinciri, insanlar arası hiyerarşi ve cinsiyet. Ve üçünde de yaptığı iş aynıdır: iki tarafı birbirine bağlamak ve aralarına bir kademe konmasını engellemek.

Ve 64. ayetle bağı ayrıca kaydediyorum: orada terkip, insanların birbirini rab edinmesini yasaklayan maddenin içindeydi. Burada ise erkek ve kadının çalışmasının aynı ölçüyle değerlendirildiğini söyleyen cümlenin gerekçesidir. Aynı terkip, iki ayrı eşitsizliğe karşı.

Ve ayetin devamında beş fiil sayılıyor ve üçü meçhuldür:

Ve dizim kaydedilmelidir: malum ve meçhul fiiller birbirine geçiyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: liste, hem yapılanı hem başa geleni sayıyor. Ve ikisi arasında bir ayrım yapılmıyor — beşi de aynı cümlenin öznesine bağlanıyor.

Ve fî sebîlî kaydı: birinci şahıs izafeti — "benim yolumda". Ayette bu, tek geçiştir; sûrenin öteki yerlerinde terkip fî sebîlillâhtır.