إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ · وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ
"Bunda elbette bir ayet vardır; ama onların çoğu inanmış değildi. · Ve şüphesiz senin Rabbin — evet O — azîzdir, rahîmdir."
Sûrede sekiz kez geçecek olan mühür, ilk kez burada geçiyor — ve burada henüz bir kıssayı kapatmıyor. Kapattığı şey bir delildir: yedinci ayetteki bitki.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı konumdur: mühür, sûrede önce bir tabiat delilinin ardından geliyor; sonraki yedi geçişte ise bir tarih delilinin ardından gelecek. Yani sûre, aynı hükmü iki ayrı delil türüne uyguluyor: "bunda ayet var, çoğu inanmadı" — bitki için de, yedi kavim için de.
Bir — mâ kâne mâzîdir. Muzâri (ve mâ ekseruhüm mü'minîn) da denebilirdi; nitekim Kur'an başka yerde öyle de der (Hûd 11/17 — fe-lâ tekü fî miryetin minh; Yûsuf 12/103 — ve mâ ekseru'n-nâsi ve lev haraste bi-mü'minîn). Burada mâzî seçilmiş: "inanmış değildi." Bu, sonraki yedi geçişte anlatılacak kıssalarla uyumludur — oralarda gerçekten geçmişten söz edilecektir.
İki — ekser (çoğu) denmesi, küll (hepsi) denmemesidir. Mühür sekiz kez tekrarlanır ve sekizinde de "çoğu" der. Yani her kıssada bir azınlığın iman ettiği, cümlenin kendisinde saklıdır. Nûh kıssasında bu azınlık metinde de görünür (ve men meıye mine'l-mü'minîn, 118); Lût kıssasında ailesi (170); Sâlih kıssasında ise görünmez.
İki isim de dizinde çözümlendi ve tekrarlanmıyor: azîz için Fâtır (Melâike) ve Haşr; rahîm için Rahmân ve Fâtiha.
Özetle: ع-ز-ز kökünün çekirdeği sertlik, aşınmazlıktır — arzun azâz, sert toprak. Azîz, kendisine erişilemeyen, yenilmeyen, kırılmayandır. ر-ح-م kökünün çekirdeği ise rahimdir — koruyup büyüten yakınlık.
Buraya eklenecek olan, ikisinin bir arada gelmesidir. Bu ikili Kur'an'da yaklaşık on üç yerde geçer ve Şuarâ'daki sekiz geçiş bunun büyük bölümünü oluşturur. Sûrenin dışındaki örnekler: Yâsîn 36/5 (tenzîle'l-azîzi'r-rahîm), Rûm 30/5, Secde 32/6, Duhân 44/42.
| İsim | Neye bakıyor | Sûredeki karşılığı |
|---|---|---|
| el-Azîz | Karşı konulamazlık | Yedi kavmin âkıbeti — helâk edilenler |
| er-Rahîm | Koruyup gözetme | Yedi peygamberin âkıbeti — kurtarılanlar |
Yani mührün ikinci ayeti, birinci ayetteki "çoğu inanmadı" hükmünün iki yüzünü birden veriyor. Ve bu, sûrenin niçin her kıssayı iki ayetle kapattığını açıklar: bir ayet olguyu, öteki ölçüyü söylüyor.
Ve zamir kaydedilmeye değer: le-hüve. Ve inne rabbeke le-hüve el-azîzü'r-rahîm — arada bir ayırma zamiri (damîru'l-fasl) var. Arapçada bu zamir hasr (sınırlama) ve tekit bildirir: "asıl azîz ve rahîm O'dur." Aynı yapı sûrenin başında geçmiyor, sonunda da geçmiyor — yalnız bu mühürde, sekiz kez.