Nûr 63. ayet

Lâ tec'alû duâe'r-rasûli beyneküm ke-duâi ba'diküm ba'dâ, kad ya'lemullâhu'llezîne yeteselleûne minküm livâzâ, fe'l-yahzeri'llezîne yuhâlifûne an emrihî en tusîbehüm fitnetün ev yusîbehüm azâbün elîm

"Peygamber'in çağrısını, aranızda birbirinizi çağırmanız gibi tutmayın. Allah, içinizden sıvışıp gizlice kaçanları bilir. Onun emrine aykırı davrananlar, başlarına bir belânın gelmesinden yahut acıklı bir azaba uğramaktan sakınsınlar."

İfadenin ne anlama geldiği üzerinde klasik tefsirlerde iki okuma nakledilir:

İki okuma da klasik kaynaklarda nakledilir; bir tercih dayatmıyorum.

Ve ikinci okuma, Hucurât 49/2 ile doğrudan bir bağ kurar: orada ve lâ techerû lehû bi'l-kavli ke-cehri ba'diküm li-ba'd — "birbirinize bağırdığınız gibi ona bağırmayın" deniyordu.

İki ayetin kalıbı neredeyse aynıdır:

Aynı yapı, aynı karşılaştırma kalıbı. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Ayetin en somut kelimesi budur ve iki kelime bir arada bir resim kuruyor.

تَسَلَّلَ — kök س-ل-ل: somut anlamı bir şeyi kılıfından yavaşça çekip çıkarmak. Selle's-seyfe — kılıcı sıyırdı. Ve tesellül: yavaşça, fark edilmeden çıkmak.

Kelimenin kökündeki resim kayda değer: kılıcın kınından çıkması, sessiz ve kademeli bir harekettir. Aynı kökten sülâle (bir şeyin özü, süzülüp çıkarılan) ve Türkçedeki "sülale" gelir.

لِوَاذ — kök ل-و-ذ: sığınmak, bir şeyin arkasına saklanmak. Lâze bihî — ona sığındı; melâz — sığınak.

Ve iki kelimenin bir arada kurduğu resim şudur: kişi çıkıyor, ve çıkarken bir şeyin arkasına gizleniyor — bir başkasının arkasına, bir kalabalığın gölgesine.

Yani ayet, sadece "kaçmak" demiyor: kaçışın biçimini de tarif ediyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; iki kökün somut anlamları ise sözlükte durur.

Ve bu, altmış ikinci ayetteki kaydın karşı tarafıdır:

İki ayet, aynı fiilin (ayrılma) iki biçimini karşı karşıya koyuyor. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Ve kad ya'lemullâh kaydı: gizlenmenin, gizleyen için işlemediğini bildiriyor.

Kök: ف-ت-ن. Bu kök Bakara 2/191 bahsinde ve Bürûc'de çözümlendi; oradaki kayıt: altını ateşte eriterek saflığını sınamak. Buradan hem "imtihan" hem "baskı, belâ" anlamları doğar.

Ve kelimenin buradaki anlamı üzerinde klasik tefsirlerde ihtilaf vardır:

Bir tercih dayatmıyorum ve bağlayıcı değildir.

Ve fiil kayda değer: tusîbehüm — kök ص-و-ب. Bu kök Hucurât 49/6'da çözümlendi; oradaki kayıt: isabet etmek, hedefe varmak. Musîbet aynı köktendir.

Ve Hucurât'ta aynı fiil, yanlış habere göre hareket edenlerin bir topluluğa zarar vermesi için kullanılmıştı: en tusîbû kavmen bi-cehâletin.

Aynı fiil, iki yönde. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.