Nûr 43. ayet

E lem tera ennallâhe yüzcî sehâben sümme yüellifü beynehû sümme yec'alühû rükâmen fe-tere'l-vedka yahrucü min hilâlih, ve yünezzilü mine's-semâi min cibâlin fîhâ min beredin fe-yusîbü bihî men yeşâu ve yasrifühû an men yeşâ', yekâdü senâ berkıhî yezhebü bi'l-ebsâr

"Görmedin mi ki Allah bulutları sürüyor, sonra onları birleştiriyor, sonra üst üste yığıyor? Derken yağmurun onların arasından çıktığını görürsün. Gökten, içinde dolu bulunan dağlar gibi yığınlardan dolu indirir; onu dilediğine isabet ettirir, dilediğinden çevirir. Şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alacak."

Kök: ز-ج-و / ز-ج-ي. Dilcilerin kaydettiği anlam: bir şeyi yavaşça, iterek, sürükleyerek götürmek. İzcâ — hafifçe sürüp yürütmek.

Ve kelimenin taşıdığı incelik şudur: fiil, zorla itmeyi değil — yavaşça sevk etmeyi bildirir.

Kur'an aynı kökü iki yerde daha kullanır ve ikisi de anlamı doğruluyor:

Yûsuf'taki kullanım kelimenin ikinci anlamını veriyor: itilerek zorla götürülen, az ve değersiz olan.

Ve ayetteki kullanımın işi kayda değer: bulutlar sürükleniyor — kendiliğinden gitmiyorlar, ama zorla da atılmıyorlar.

Bunu bir kelime gözlemi olarak kaydediyorum.

Ayet, bulutun oluşumunu üç fiille sıraya koyuyor ve fiiller sümme ile bağlanıyor.

Ve sümme edatının iki kez kullanılması, aşamalar arasında zaman olduğunu bildiriyor. Süreç anlık değil, kademeli.

أَلَّفَ — kök أ-ل-ف: kaynaştırmak, bir araya getirip uzlaştırmak. Ülfet — kaynaşma, alışma. Elif — harfin adı; ve elf — bin. Dilciler kökün merkezinde bir araya gelip alışma fikrini kaydeder.

Ve kelimenin insan ilişkileri için de kullanıldığı kayda değer: Kur'an elleafe beyne kulûbihim der (Âl-i İmrân 3/103; Enfâl 8/63). Aynı fiil, hem bulutların hem kalplerin birleştirilmesi için.

Bunu bir kelime gözlemi olarak kaydediyorum.

رُكَام — kök ر-ك-م. Bu kök Tûr 52/44'te çözümlendi; oraya dayanıyorum. Oradaki kayıt: ر-ك-م: üst üste yığmak. Rükâm — yığın.

Ve Tûr'daki kullanım kayda değer: orada sehâbün merkûm — "üst üste yığılmış bulut" geçiyordu ve ism-i mef'ûl kalıbındaydı. Burada ise rükâm — mastar kalıbında ve yec'alühû fiilinin ikinci nesnesi.

İki yerde de aynı kök, bulut için. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

Kök: و-د-ق. Bu kelime Şûrâ'de yağmur kelimeleri tablosunda ele alındı; oraya dayanıyorum. Oradaki kayıt:

وَدْق (vedk) | و-د-ق | Yağmurun taneleri, damlalar

Ve Şûrâ bölümündeki tablo, Arapçanın yağmur için kullandığı kelimeleri ayırıyordu:

Ve vedkin seçilmesi, ayetin bakışıyla uyumludur: ayet yağmuru bir olay olarak değil, bir süreç olarak anlatıyor — sürme, birleştirme, yığma, ve sonra tanelerin çıkması.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

مِنْ خِلَٰلِهِ — "aralarından". Hilâl — kök خ-ل-ل: iki şeyin arasındaki boşluk, aralık. Halel — boşluk, gedik. Ve halîl (dost) de bu köktendir — dilcilerin kaydettiği bağ: dostluk, iki insanın aralarına başka bir şeyin girmemesidir.

Bu ifade, ayetin dil bakımından en tartışmalı yeridir ve klasik tefsirlerde birden çok izah nakledilir:

Bir tercih dayatmıyorum ve bağlayıcı değildir.

Ve bir usul kaydı düşülmesi gerekiyor: bu ayetten modern meteorolojiye dair bir "önceden bildirme" iddiası çıkarılmıyor. STYLE'ın kuralı açıktır: fennî mucize avcılığı yapılmaz.

Söylenebilecek olan şudur ve bu az bir şey değildir: ayet, yağmurun oluşumunu kademeli bir süreç olarak tarif ediyor ve kademeler arasında zaman bulunduğunu sümme edatıyla bildiriyor. Bu, metnin kendi içinde durur ve modern bir modele tercüme edilmeye ihtiyaç duymaz.

Aynı ölçü Nûh 71/16 bahsinde de kaydedilmişti ve orada söylenen şey burada da geçerlidir: metni her yeni bilimsel modelle yeniden savunulmak zorunda bırakmak, metnin gücünü artırmaz.

سَنَا — kök س-ن-و/س-ن-ي: parıltı, ışık. Senâ — bir şeyin parlaklığı.

بَرْق — kök ب-ر-ق: şimşek, çakma.

Ve fiil, sûrede üçüncü kez geçiyor: yekâdü.

Üç geçişte de bir ışık meselesi var ve üçü de bir eşiğe yaklaşıyor:

• 35: ışık, ateşsiz olmaya yaklaşıyor.
• 40: göz, hiçbir şey görememeye yaklaşıyor.
• 43: ışık, görmeyi yok etmeye yaklaşıyor.

Ve üçüncüsü kayda değerdir ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, ışığı yalnız olumlu bir şey olarak anmıyor. Fazlası da görmeyi engelliyor.

Yani sûrenin ışık örgüsünde üç konum var: ışığın yokluğu (40), ışığın ölçüsü (35), ve ışığın fazlası (43). Ve sûrenin adı, ortadakidir.

Bu okumayı kendi okumam olarak kaydediyorum; üç ayetin lafzı ise metinde durur.