Nûr 14. ayet

Ve lev lâ fadlullâhi aleyküm ve rahmetühû fi'd-dünyâ ve'l-âhirati le-messeküm fî mâ efadtüm fîhi azâbün azîm

"Eğer dünyada ve âhirette Allah'ın size lütfu ve merhameti olmasaydı, içine daldığınız şeyden dolayı size büyük bir azap dokunurdu."

Kök: ف-ي-ض. Ve kökün somut anlamı, bu bölümün en çarpıcı kelime resimlerinden biridir.

Fâda — bir kabın taşması, suyun kenarından aşıp yayılması. Feyz — taşma, bolluk. İfâza — taşırmak, akıtmak.

Ve Kur'an bu fiili hac bağlamında kullanır: fe-izâ efadtüm min Arafât (Bakara 2/198) — "Arafat'tan akın ettiğinizde". Orada anlatılan şey, büyük bir kalabalığın bir yerden bir yere akmasıdır.

Kelimenin buradaki kullanımı, bir söz için seçilmiş bir su fiilidir:

Yani ayet, bir haberin yayılmasını taşma olarak tarif ediyor.

Ve bu resmin taşıdığı üç şey vardır ve bunları kendi okumam olarak kaydediyorum:

1. Taşan şey, kabın sınırını aşmıştır. Bir söz, ait olduğu yerden dışarı çıkmıştır. 2. Taşma yönetilemez. Taşan su, taşıranın belirlediği bir yola gitmez; kendi yolunu bulur. 3. Taşma bir kalabalık fiilidir. Bir damla taşmaz; bir kütle taşar.

Ve fiilin tefe'ul değil if'âl bâbında gelmesi kayda değer: efâda — geçişli. Yani ayet muhatapları taşan su olarak değil, taşıran olarak anıyor. Söz kendiliğinden yayılmadı; yayıldı diye anlatılmıyor — siz taşırdınız deniyor.

Bu, sûrenin bütün mantığıyla uyumludur: on beşinci ayette telakkavnehû bi-elsinetiküm, on dokuzuncu ayette yuhibbûne en teşîa. Üç ayette de yayılma bir edilgen olay değil, bir fiil olarak konuluyor.

Ayette bir gramer nüktesi vardır ve klasik tefsirlerde tartışılır: fi'd-dünyâ ve'l-âhira ifadesi neye bağlıdır?

İki okuma da klasik kaynaklarda nakledilir; bir tercih dayatmıyorum ve bağlayıcı değildir.

Ancak birinci okumanın dizimdeki yerle uyumu kaydedilebilir: ifade cümlede fadl ve rahmetten hemen sonra geliyor. Bunu bir dizim gözlemi olarak veriyorum, bir tercih olarak değil.

Kök: م-س-س. Somut anlamı dokunmak, temas etmek — en hafif temas.

Ve fiilin seçimi bir yumuşatma değil, bir keskinleştirmedir. Ayet le-nezele aleyküm (üzerinize inerdi) ya da le-ehazeküm (sizi yakalardı) demiyor. "Dokunurdu" diyor — ve dokunanın sıfatı azîm.

Yani "büyük"lüğü tarif edilen şeyin yalnızca değmesi söz konusu.

Bunu bir üslup gözlemi olarak kaydediyorum. Aynı fiil otuz beşinci ayette geri dönecek: ve lev lem temseshü nâr — "ateş ona dokunmasa bile". İki yerde de aynı fiil, aynı en hafif temas anlamında.