Nûr 13. ayet

Lev lâ câû aleyhi bi-erbeati şühedâ, fe-iz lem ye'tû bi'ş-şühedâi fe-ülâike indallâhi hümü'l-kâzibûn

"Buna dair dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Madem şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir."

Ayet, dördüncü ayetteki şartı olduğu gibi tekrar ediyor: erbaati şühedâ.

Ve tekrarın yeri kayda değer: dördüncü ayet bir hüküm koymuştu; on üçüncü ayet o hükmü bir olaya uyguluyor. Yani sûre, kendi koyduğu kaideyi kendi anlattığı durumda işletiyor.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum; iki ayetteki ifadenin aynılığı metnin lafzıdır.

Cümlenin en dikkatli okunması gereken kaydı budur: indallâh — "Allah katında".

Ayet, ispat edememeyi yalan söylemekle özdeşleştiriyor. Ama bunu indallâh kaydıyla yapıyor.

Klasik tefsirlerde bu kaydın işlevi üzerinde durulmuştur ve nakledilen izahlar şunlardır:

Bir tercih dayatmıyorum ve bağlayıcı değildir.

Ama üç izahın hepsinin altında duran şey aynıdır ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: ispat edilmemiş bir iddia, doğru olsa bile, dolaşıma girdiği andan itibaren yalan hükmündedir. Çünkü onu duyan hiç kimsenin elinde onu doğrulayacak bir şey yoktur.

Bu, dördüncü ayette kaydedilen ispat yükü meselesinin en keskin ifadesidir. Ayet "yalan söylediler" demiyor — "yalancılar" diyor; yani konum bildiriyor. Ve konumu belirleyen şey iddianın muhtevası değil, ispatının bulunmayışıdır.

Edat kayda değer: fe-iz — "madem ki, öyle olduğuna göre".

Cümle bir sonuç çıkarıyor. Ve sonucun çıkarılış biçimi mantıksal: şart konmuştu (dört şahit), şart yerine gelmedi, hüküm doğdu.

Bu, sûrenin ilk ayetindeki feradnâhâ fiilinin işleyişidir. Bir ölçü kertilmişti; ölçü uygulanıyor.