Mü'minûn 77. ayet

Hattâ izâ fetahnâ aleyhim bâben zâ azâbin şedîdin izâ hüm fîhi müblisûn

"Nihayet üzerlerine şiddetli bir azap kapısı açtığımızda, birden umutlarını yitirirler."

ف-ت-ح kökü: açmak. Kök Fetih'de sûre adı vesilesiyle ayrıntılı işlendi. Tekrarlamıyorum.

Ve fiilin buradaki kullanımı kaydedilmeye değer ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: Kur'an'da fetahnâ aleyhim kalıbı çoğunlukla nimet için kullanılır — En'âm 6/44 (fetahnâ aleyhim ebvâbe külli şey'), A'râf 7/96 (le-fetahnâ aleyhim berakâtin mine's-semâi ve'l-ard).

Burada aynı kalıp azap kapısı için kullanılıyor.

Aynı kalıp, ters içerik. Bu, üç metinden doğrulanabilir bir karşıtlıktır.

Ve En'âm 6/44'ün devamı kaydedilmelidir, çünkü aynı çizgidedir: orada nimet kapıları açıldıktan sonra ehaznâhüm bağteten gelir. Yani iki ayette de açılan kapı bir dönüm noktasıdır.

Ve tekil-çoğul farkı kaydedilmeye değer: En'âm'da ebvâb (kapılar, çoğul), burada bâben (bir kapı, tekil ve nekre). Bunu bir dizim gözlemi olarak veriyorum.

Kökün anlamı dilcilerce şöyle verilir: umudu kesilmek, çaresiz ve şaşkın kalmak; söyleyecek söz bulamamak. İblâs — IV. bâb.

Ve dilciler İblîs adının bu kökten türediğini kaydeder — "umudu kesilmiş olan". Bu izahı nakledildiği şekliyle aktarıyorum; kelimenin kökeni üzerinde başka görüşler de vardır (Arapça olmayan bir addan geldiği görüşü nakledilir) ve tercih dayatmıyorum.

Kelime Kur'an'da birkaç yerde geçer: En'âm 6/44 (fe-izâ hüm müblisûn), Rûm 30/12 ve 30/49 (Rûm'de işlendi), Zuhruf 43/75 (Zuhruf'de işlendi).

Ve En'âm 6/44 ile bu ayetin örtüşmesi kaydedilmelidir: iki ayet de fetahnâ aleyhim ile başlıyor ve iki ayet de müblisûn ile bitiyor. Bu, iki metinden doğrulanabilir bir örtüşmedir.

Dizim kaydedilmelidir: cümlede iki ayrı izâ var. Birincisi şart edatı (izâ fetahnâ), ikincisi izâ-i fücâiyye — "birdenbire" bildiren edat (izâ hüm fîhi müblisûn).

Aynı yapı altmış dördüncü ayette de kullanılmıştı: hattâ izâ ahaznâ mütrafîhim bi'l-azâbi izâ hüm yec'erûn.

İki ayeti karşılaştırıyorum:

Fark kaydedilmeye değer ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: altmış dördüncü ayette bir ses vardı; yetmiş yedincide ses de kesiliyor. İblâs kelimesinin çekirdeğinde söyleyecek söz bulamamak vardır. VI. blok, sesin kesilmesiyle kapanıyor.