أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَتُصْبِحُ ٱلْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ · لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ
E-lem tera enna'llâhe enzele mine's-semâi mâen fe-tusbihu'l-ardu muhdarrah · İnna'llâhe latîfun habîr · Lehû mâ fi's-semâvâti ve mâ fi'l-ard · Ve inna'llâhe le-hüve'l-ğaniyyü'l-hamîd
"Allah'ın gökten su indirdiğini, böylece yeryüzünün yemyeşil olduğunu görmedin mi? Allah en inceye nüfuz edendir, haberdardır. Göklerde ve yerde ne varsa O'nundur. Allah, hiçbir şeye muhtaç olmayandır, övgüye lâyıktır."
Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin karşılaştırılmasıdır: sûre aynı delili iki kez veriyor. İlkinde süreç ayrıntılı, ikincisinde sonuç tek kelimede. Delil kurulmuşken uzun, hatırlatılırken kısa.
فَتُصْبِح — kök ص-ب-ح: sabah olmak. Fiil "sabahleyin bir hâlde bulunmak" ve buradan "bir hâle gelmek" demektir.
Ve fiilin zamanı kaydedilmelidir: enzele mâzî (geçmiş), tusbihu muzâri (geniş/gelecek). İki fiil arasında zaman kayması var ve bu, olgunun tekrarlandığını bildiriyor.
مُخْضَرَّة — kök خ-ض-ر: yeşillik. Kalıp IX. bâbdır (if'ilâl) — Arapçada renk ve kusur bildiren fiiller için kullanılan kalıp. İhmerra (kızardı), isfarra (sarardı) aynı kalıptadır.
Kalıbın seçimi bir gözlemdir: bu bâb, rengin kendiliğinden ve tam olarak oluşmasını bildirir. Yani yeşillik bir işlem sonucu değil, bir hâle geliş olarak anlatılıyor.
لَطِيف — kök ل-ط-ف: incelik, en ince yere ulaşma. Sıfat Lokmân 31/16'da işlendi (inna'llâhe latîfun habîr) — orada hardal tanesi bağlamında geçiyordu ve "sıfat, ayetin konusuyla birebir örtüşüyor: en küçüğe ulaşan" diye kaydedilmişti. Oraya dayanıyorum.
Ve buradaki bağlamda da aynı örtüşme var: su toprağa iniyor ve görünmeyen bir yerde, tohumun içinde iş görüyor. Latîf sıfatı o işe uyuyor.