فَمَن يَعْمَلْ مِنَ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا كُفْرَانَ لِسَعْيِهِۦ وَإِنَّا لَهُۥ كَٰتِبُونَ · وَحَرَٰمٌ عَلَىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَٰهَآ أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
Fe-men ya'mel mine's-sâlihâti ve hüve mü'minün fe-lâ küfrâne li-sa'yih, ve innâ lehû kâtibûn · Ve harâmun alâ karyetin ehleknâhâ ennehüm lâ yerciûn
"Kim inanmış olarak iyi işlerden bir şey yaparsa, çabası inkâr edilmez; biz onu mutlaka yazarız. · Helâk ettiğimiz bir şehre haramdır ki onlar dönmeyeler."
Küfrân — ك-ف-ر kökü, fu'lân kalıbı. Ve kökün çekirdek anlamı örtmektir: kâfir, tohumu örten çiftçi için de kullanılır. Kalıp, kökün çekirdek anlamını bir işlem hâline getiriyor: küfrân — bir şeyin üzerini örtmek, yok saymak.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı kelimenin seçimidir: ayet "ameli boşa gitmez" demiyor. Çabası örtülmez diyor. Yani karşılık, sonuca değil, harcanan emeğe bağlanmış.
وَإِنَّا لَهُۥ كَٰتِبُونَ — ve lehû harfi cerinde bir incelik var: "onun lehine yazıcılarız." Aleyhi değil, lehû. Yani kayıt, kişinin aleyhine değil lehine tutuluyor.
Ve bu ayet, klasik tefsirlerde üzerinde en çok durulmuş cümlelerden biridir. Güçlük, harâm kelimesi ile lâ olumsuzlamasının bir arada bulunmasındadır.
| Görüş | Lâ nedir | Cümlenin anlamı |
|---|---|---|
| 1 | Lâ zâidedir (anlamı etkilemez) | "Helâk ettiğimiz bir şehrin geri dönmesi imkânsızdır" — dünyaya dönemezler |
| 2 | Lâ aslîdir, harâm burada imtinâ (imkânsızlık) bildirir | "Onların dönmemeleri imkânsızdır" — yani mutlaka dönecekler (hesaba) |
| 3 | Lâ aslîdir, dönüş tövbeye/imana dönüştür | "Onların (küfürden) dönmemeleri kesinleşmiştir" |
Bir kıraat farkı da nakledilir: ve harâmun ve ve hırmun. İki okuma da "yasak/engel" anlamına gelir; imam adı vermiyorum.
Ve bir siyak kaydı düşüyorum, bu bir tercih değildir: bir sonraki ayet hattâ izâ… ile başlıyor — yani doksan beşinci ayet, doksan altıncı ayetle sözdizimsel olarak bağlıdır. Hattâ, bir sürecin son sınırını bildirir. Cümlenin tamamlanması bir sonraki ayettedir ve bu, ikinci okumaya bir kolaylık sağlar. Eleyici değildir.