Enbiyâ 47. ayet tefsiri

21/47

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْـًٔا وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَىٰ بِنَا حَٰسِبِينَ

Ve nedau'l-mevâzîne'l-kısta li-yevmi'l-kıyâmeti fe-lâ tuzlemü nefsün şey'â, ve in kâne miskāle habbetin min hardalin eteynâ bihâ, ve kefâ binâ hâsibîn

"Kıyamet günü için adalet terazilerini kurarız; hiç kimseye zerre kadar haksızlık edilmez. Bir hardal tanesi ağırlığınca bile olsa, onu getiririz. Hesap görücü olarak biz yeteriz."

ٱلْمَوَٰزِين — çoğulun ihtilafı

و-ز-ن kökü ve mîzân kelimesi Hadîd 57/25'te işlendi. Orada üç şeyin birlikte indirildiği tablolanmıştı: kitap, mîzân, demir — ve mîzân ölçünün aleti olarak kaydedilmişti. Oraya dayanıyorum.

Mîzân, mif'âl kalıbındadır ve bu kalıp Arapçada alet ismi kurar (miftâh — anahtar, misbâh — lamba). Yani kelime, ölçme işini yapan araçtır.

Ve buradaki çoğul üzerinde ihtilaf vardır:

Görüş	Mevâzîn neyin çoğulu	Anlam
1	*Mîzân*ın çoğulu	Teraziler — birden çok terazi
2	*Mevzûn*un çoğulu	Tartılan şeyler — ameller
3	Çoğul, çokluk ve heybet bildirmek için	Tek terazi, çoğul lafız

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ve iki sûre arasındaki işbölümü kaydedilmelidir — bu, doğrulanabilir bir karşılaştırmadır:

	Hadîd 57/25	Enbiyâ 21/47
Kelime	el-mîzân — tekil	el-mevâzîn — çoğul
Fiil	enzelnâ — indirdik	nedau — koyarız/kurarız
Ne zaman	Dünyada — elçilerle birlikte	Kıyamet gününde
Ne için	li-yekūme'n-nâsü bi'l-kıst — insanlar adaleti ayakta tutsun	fe-lâ tuzlemü nefsün şey'â — kimseye haksızlık olmasın

Ve ortak kelime kısttır: ikisinde de aynı kök. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki ayetin ortak kelimesi ve zıt zamanlarıdır: aynı ölçü, bir kez insana veriliyor, bir kez insanın üzerine kuruluyor.

ٱلْقِسْطَ — mansûbdur ve mevâzînin sıfatıdır. Ve bir gramer nüktesi: kıst masdardır; masdarla sıfatlama Arapçada mübalağa bildirir. "Adaletli teraziler" değil, "adaletin kendisi olan teraziler".

لِيَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ — lâm harfi üzerinde iki okuma nakledilir:

Okuma	Lâm nedir	Anlam
1	Fî anlamında	"Kıyamet gününde kurarız"
2	Ta'lîl (gerekçe)	"Kıyamet günü için kurarız"

İki okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ — Lokmân ile karşılaştırma

Bu ölçü Lokmân 31/16'da işlendi ve orada kaydedilmişti:

"Hardal tanesi, o günün mutfağında bilinen en küçük tanelerden biridir. Yani ölçü, dinleyicinin elleyebileceği bir şeyden alınmış."

Oraya dayanıyorum ve şimdi iki ayeti yan yana koyuyorum, çünkü ikisi Kur'an'daki iki geçiştir:

	Lokmân 31/16	Enbiyâ 21/47
Kim söylüyor	Lokmân, oğluna — öğüt içinde	Metin — hesap sahnesi içinde
Ölçü	miskāle habbetin min hardal	miskāle habbetin min hardal
Nerede saklı	fî sahratin ev fi's-semâvâti ev fi'l-ard — üç saklanma yeri	Söylenmiyor
Fiil	ye'ti bihâ'llâh — Allah onu getirir	eteynâ bihâ — biz onu getiririz
Kapanış sıfatı	inna'llâhe latîfun habîr	ve kefâ binâ hâsibîn

Ve iki fark kaydedilmelidir.

Birincisi fiilin şahsıdır: Lokmân üçüncü şahısla konuşuyor (ye'ti bihâllâh), çünkü konuşan bir insandır. Enbiyâ birinci çoğul kullanıyor (eteynâ bihâ), çünkü konuşan metnin kendisidir. Aynı fiil (أ-ت-ي, IV. bâb), iki ayrı ağızda.

İkincisi ve daha önemlisi kapanış sıfatıdır — bunu kendi okumam olarak veriyorum:

Lokmân latîf ve habîr ile bitiyor: en ince yere ulaşan ve haberdar olan. Ayetin konusu orada bulmaktı.

Enbiyâ hâsibîn ile bitiyor: hesap gören. Ayetin konusu burada tartmak.

Yani aynı ölçü birimi, iki ayrı işlem için kullanılıyor: Lokmân'da bilginin kapsamını, Enbiyâ'da terazinin hassasiyetini gösteriyor.

وَكَفَىٰ بِنَا حَٰسِبِينَ — ve hâsibîn, sûrenin birinci ayetindeki hisâbühüm ile aynı köktendir: ح-س-ب.

Bu, sûrenin en kapalı çerçevelerinden biridir ve tamamen metin verisidir:

Ayet	İfade	Kim
1	iktarabe li'n-nâsi hisâbühüm	İnsanlar — hesabı yaklaşan
47	ve kefâ binâ hâsibîn	Hesabı görecek olan

Sûre, kırk yedi ayet önce yaklaştığını söylediği şeyin sahibini burada adlandırıyor. Ve üçüncü blok bu cümleyle kapanıyor; hemen ardından peygamber dizisi başlıyor.