Enbiyâ 33. ayet

Ve hüve'llezî halaka'l-leyle ve'n-nehâra ve'ş-şemse ve'l-kamer, küllün fî felekin yesbehûn

"Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı yaratan O'dur. Her biri bir felekte yüzmektedir."

Bu ayet de modern dönemde gök mekaniğiyle eşleştirilmiştir. Otuzuncu ayette çizdiğim sınır burada da geçerlidir ve tekrarlıyorum: ayetten yörünge biçimi, dönme ekseni ya da hareket yasası çıkarmıyorum. Yapacağım şey, iki kelimenin sözlük anlamını vermek ve klasik izahlarla sınırlı kalmaktır.

Felek — kök ف-ل-ك. Dilcilerin verdiği çekirdek anlam: yuvarlaklık, dönerlik.

Ve kökün akraba kelimeleri bu resmi doğruluyor:

Ve son satır kaydedilmeye değer: fülk (gemi) ile felek aynı harflerden oluşur. Dilciler ikisi arasında bağ kurmuştur: ikisi de kendi mecrasında akıp giden şeydir. Bunu bir kök kaydı olarak veriyorum, bir anlam iddiası olarak değil.

Klasik tefsirlerde felekin ne olduğu üzerinde ihtilaf nakledilir:

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum. Ve klasik dönemin astronomi tasavvurları ile ayeti eşitlemiyorum; nasıl modern modellerle eşitlemiyorsam.

Kök Sâffât 37/143'te ayrıntılı çözümlendi ve orada tam da bu ayet delil olarak anıldı. Oradaki kayıt:

"Kökün asıl anlamı: suda ya da havada yüzmek, akıp gitmek. […] Yüzme anlamıyla bağı: yüzen, bulunduğu yerden uzaklaşıp gider."

Oraya dayanıyorum. Ve burada kökün asıl anlamı işliyor: sebh — yüzmek.

Dilcilerin verdiği tarif şudur: sebh, suda ya da havada, bir dirençle karşılaşmadan, kendi gücüyle ilerlemektir. Yani kelime iki şey bildirir: hareket ve serbestlik.

Bunu bir kelime kaydı olarak veriyorum ve üstüne bir fizik iddiası kurmuyorum.

Ve ayetin en dikkat çekici gramer nüktesi buradadır.

Fiil yesbehûnedir — vâv-nûn ile, yani âkıl varlıklar (akıl sahipleri) için kullanılan çoğul. Oysa özneler güneş, ay, gece ve gündüzdür.

Nahivcilerin izahı: akılsız varlıklar, akıl sahiplerine ait bir iş yapıyor gibi anlatıldığında âkıl muamelesi görür. Kur'an'da bu birkaç yerde vardır.

Ve bu, sûrenin on dokuz ve yirminci ayetleriyle bir hat kuruyor — bunu kendi okumam olarak kaydediyorum:

Aynı kök, on üç ayet arayla, iki ayrı bâbda ve iki ayrı özne için. Ve ikisinde de âkıl çoğulu kullanılmış. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir olgudur.

كُلٌّ — tenvinlidir ve nahivciler bunu muzâfun ileyhi hazfedilmiş sayar: küllühüm — "her biri". Ve her birinin kimleri kapsadığı üzerinde ihtilaf vardır:

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum. Ve blok burada kapanıyor.