Tâhâ 72-73. ayetler

Kālû len nü'sireke alâ mâ câenâ mine'l-beyyinâti ve'llezî fataranâ fakdı mâ ente kād, innemâ takdı hâzihi'l-hayâte'd-dünyâ · İnnâ âmennâ bi-rabbinâ li-yağfira lenâ hatâyânâ ve mâ ekrahtenâ aleyhi mine's-sihr, vallâhu hayrun ve ebkā

"Dediler ki: 'Bize gelen apaçık delillere ve bizi yaratana seni asla tercih etmeyeceğiz. Ne hükmedeceksen hükmet! Sen ancak bu dünya hayatına hükmedebilirsin. · Biz, hatalarımızı ve bizi zorladığın sihri bağışlaması için Rabbimize iman ettik. Allah daha hayırlı ve daha kalıcıdır.'"

Bu, sûrenin en yoğun cevaplarından biridir ve dört adımda kuruluyor:

Şimdi her adımı ayrı kaydediyorum.

أ-ث-ر kökü: iz, bir şeyin geride bıraktığı işaret. IV. bâb îsâr: birini ya da bir şeyi öne geçirmek, tercih etmek — ve Arapçada îsâr, özellikle kendi payından vazgeçip başkasına vermek için kullanılır (Haşr 59/9'da ve yü'sirûne alâ enfüsihim işlendi).

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: sihirbazlar, meseleyi bir inanç tartışması olarak değil, bir tercih olarak adlandırıyor. Ve len edatı, gelecek için kesin olumsuzluk bildirir.

Ve tercih edilmeyecek olan iki şey sayılıyor: mâ câenâ mine'l-beyyinât (gelen deliller) ve ve'llezî fataranâ (bizi yaratan). Yani biri gördükleri, öteki kaynağı.

ف-ط-ر kökü: bir şeyi yarıp açmak, ilk kez ortaya çıkarmak. Kök Fâtır (Melâike)'de sûre adı vesilesiyle ayrıntılı çözümlendi; oraya dayanıyorum. Kelimenin seçimi kaydedilmeye değer: halaka değil fatara — yani "ilk yaran, ilk var eden".

Bu, cevabın en dikkat çekici cümlesidir ve üç ayrı dil verisi taşır.

Bir — ق-ض-ي kökü üç kez geçiyor: fakdı (emir), kād (ism-i fâil), takdı (muzâri). Kök: bir işi kesin olarak bitirmek, hükmü tamamlamak.

İki — emir kipi kullanılıyor: fakdı — "hükmet". Arapçada bu kalıp burada emir değil, tehaddî / teslim bildirir: karşı tarafa "elinden geleni yap" demek.

Üç — mâ ente kād ifadesi kaydedilmelidir: "her ne hükmedecek isen". Cümle, tehdidin içeriğini saymıyor. Fir'avn kesmekten, asmaktan söz etmişti; cevap bunları tek tek ele almıyor, hepsini tek bir belirsiz ifadenin içine koyuyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu üçüdür: cevap, tehdidi tartışmıyor — kapsamını ölçüyor. Ve ölçme, bir sonraki cümlede yapılıyor.

İnnemâ — hasr (sınırlama) edatı: "ancak, yalnızca".

Cümle, Fir'avn'ın yetkisini reddetmiyor — sınırlıyor. Ve sınır, coğrafî ya da siyasî değil: hâzihi'l-hayâte'd-dünyâ — "bu dünya hayatı".

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı innemâ edatıdır: cevap "sen hükmedemezsin" demiyor. "Hükmedebildiğin alan şu kadardır" diyor. Yani karşı tarafın gücü inkâr edilmiyor; ölçülüyor.

Ve Şuarâ 26/50'de aynı sahnenin Şuarâ anlatımı işlenmişti: orada cevap lâ dayra (zarar yok) ile başlıyordu ve kaydedilmişti: "cevap 'acıya katlanırız' demiyor; 'bu bir zarar değil' diyor — yani tehdidin dayandığı ölçü reddediliyor."

İki cevap yan yana konabilir ve fark metinden doğrulanabilirdir:

İki anlatım da aynı üç adımı taşıyor: red, gerekçe, umut. Ama redde kullanılan yöntem farklı: biri zararı, öteki yetkiyi ölçüyor. Bu, iki sûre arasında doğrulanabilir bir örtüşme ve farktır.

Cümle kaydedilmelidir: sihirbazlar, bağışlanmasını istedikleri şeyler arasına "bizi zorladığın sihri" de koyuyorlar.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve bir hüküm kurmuyorum: ayet, zorlanmış olmayı bir mazeret olarak değil, yine de bağışlanma istenen bir şey olarak kaydediyor. Yani zorlama anılıyor, ama sorumluluk büsbütün kaldırılmış olarak sunulmuyor. Cümlenin fıkhî sonuçlarına girmiyorum.

Ve cevap, Fir'avn'ın kendi kelimesiyle mühürleniyor.

Fir'avn "daha şiddetli ve daha kalıcı" diye sormuştu; cevap "daha hayırlı ve daha kalıcı" diyor. Yani ikinci sıfat aynen alınıyor, birinci sıfat değiştiriliyor: eşedd (daha şiddetli) yerine hayr (daha hayırlı).

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki cümlenin kelime örtüşmesidir: cevap, karşı tarafın ölçüsünü tümüyle reddetmiyor. Kalıcılık ölçüsünü kabul ediyor — çünkü doğru bir ölçüdür — ve yalnız şiddet ölçüsünü değiştiriyor. Tartışma, ölçü üzerinden değil, ölçünün doğru uygulanması üzerinden yürüyor.

Ve yapı bölümünde tablolandığı üzere, aynı kelime sûrede iki kez daha geçecek (127 ve 131) — biri azap biri rızık için. Yani sûre, bu iki ayette kurulan karşılaştırmayı sonuna kadar taşıyor.

Sihirbazların cevabı, bir cesaret gösterisi değil, bir hesaptır.

Metnin kurduğu akıl yürütme sayılabilir: karşı tarafın elindeki yetki gerçektir (reddedilmiyor); ama süresi bellidir (hâzihi'l-hayâte'd-dünyâ); ve karşı tarafta duran şeyin süresi belli değildir (ebkā). Sonuç, bu üç önermeden çıkıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: cevabın gücü duygusundan değil, karşılaştırmanın açık yapılmasından geliyor. Ve Şuarâ'de kaydedilen gözlem burada da geçerlidir: bu sözü söyleyenler, gördükleri şeyin ne olmadığını meclisteki herkesten iyi bilen kişilerdi. Bilgi, direncin değil teslimiyetin sebebi oluyor.