Bakara 104. ayet — Bir kelimenin terk edilmesi

"Ey iman edenler! 'Râinâ' demeyin, 'unzurnâ' deyin ve dinleyin."

Küçük görünen, ama son derece ilginç bir ayet.

رَاعِنَا — kök r-a-y: gözetmek, çobanlık etmek. Arapçada gayet masum bir ifadedir: "bizi gözet", "bize dikkat et", konuşurken yavaşla anlamında. Sahâbe bu kelimeyi Peygamber'e hitapta kullanıyordu.

Sorun şudur: aynı ses dizisi, biraz farklı söylendiğinde ya da başka bir dilde, aşağılayıcı bir anlam taşıyabiliyordu. Nakledilene göre bazıları kelimeyi tam bu sebeple, hafif bir bükmeyle kullanmaya başladı — söyleyen için hakaret, duyan için sıradan bir istek.

Çözüm dikkat çekicidir: kelime yasaklanıyor. Suçlu bulunup cezalandırılmıyor, niyet sorgulanmıyor; bunun yerine eş anlamlı bir kelime öneriliyor: unzurnâ — "bize bak, bizi gözet". Anlam aynı, ses farklı, istismar imkânı yok.

Bundan çıkan ölçü şudur: sözün nasıl anlaşıldığı da konuşanın sorumluluk alanındadır. Bir ifade kendi başına doğru olabilir; ama yanlış anlaşılmaya, kötüye kullanılmaya açıksa, doğru olması onu savunulabilir kılmaz. Ve çözüm, karşı tarafı suçlamak değil, ifadeyi değiştirmektir.

Bu, sûrenin 59. ayetiyle ilginç bir simetri kuruyor: orada verilen kelime kötü niyetle değiştirilmişti; burada iyi niyetle değiştiriliyor. Aynı fiil, iki yön.