İsrâ 49-52. ayetler

Ve kālû e-izâ künnâ ızâmen ve rufâten e-innâ le-meb'ûsûne halkan cedîdâ · Kul kûnû hıcâraten ev hadîdâ · Ev halkan mimmâ yekbüru fî sudûriküm, fe-seyekūlûne men yuîdünâ, kuli'llezî fetaraküm evvele merra, fe-seyünğıdûne ileyke ruûsehüm ve yekūlûne metâ hüve, kul asâ en yekûne karîbâ · Yevme yed'ûküm fe-testecîbûne bi-hamdihî ve tezunnûne in lebistüm illâ kalîlâ

"Dediler ki: 'Kemik ve ufalanmış toz hâline geldiğimizde mi yeni bir yaratılışla diriltileceğiz?' De ki: 'İster taş olun, ister demir; ya da gönlünüzde büyüyen başka bir yaratık olun!' Diyecekler ki: 'Bizi kim geri getirecek?' De ki: 'Sizi ilk kez yaratan.' Bunun üzerine sana başlarını sallayacak ve 'Ne zaman?' diyecekler. De ki: 'Belki de yakındır. O gün sizi çağıracak, siz de O'na hamd ederek karşılık vereceksiniz ve sanacaksınız ki pek az kaldınız.'"

رُفَات — kök ر-ف-ت: ufalamak, un ufak etmek. Kelime, kemiklerin bile dağılıp toz olduğu hâli anlatır.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: itiraz iki basamaklı kuruluyor — önce ızâm (kemik), sonra rufât (toz). Yani itiraz sahibi, en zor durumu seçiyor. Ve ayet cevabında bu seçimi daha da ileri götürecek.

Cevap, iddiayı reddetmiyor — büyütüyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı emrin kendisidir: "toz olursak nasıl diriliriz?" diyene, "taş olun, demir olun" deniyor. Yani zorluk kabul edilip artırılıyor.

Ve üçüncü basamak daha da ileri gidiyor: ev halkan mimmâ yekbüru fî sudûriküm — "ya da gönlünüzde büyüyen (aklınıza gelebilecek en zor) bir yaratık olun."

Aynı yöntem Furkān 25/13-14'te işlenmişti — orada feryat yasaklanmıyor, çoğaltılması söyleniyordu. Oraya dayanıyorum: iki yerde de cevap, karşı tarafın önerisini kabul edip artırarak veriliyor.

Ve bir kayıt daha: mimmâ yekbüru fî sudûriküm terkibi, ayette bir şeyin adını vermiyor. Boşluk bırakıyor ve muhatabın kendi tasavvurunu doldurmasına açıyor. Bunu bir dizim gözlemi olarak veriyorum.

ف-ط-ر kökü: yarmak, ilk kez açmak. Kök Fâtır (Melâike)'de sûre adı vesilesiyle ayrıntılı çözümlendi ve İnfitâr'de işlendi. Tekrarlamıyorum.

Delilin biçimi kaydedilmeye değer ve Meryem 19/9 ve 19/67'de aynı delil tablolanmıştı: halaknâhü min kablü ve lem yekü şey'â. Orada kaydedilmişti: aynı delil, biri müjdeye biri itiraza karşı.

İsrâ'daki fark kaydedilmelidir: Meryem'de delil "hiçbir şey değilken yarattık" biçimindeydi; burada "ilk kez yaratan" (evvele merra) biçiminde. Yani vurgu yokluk üzerinde değil, birincilik üzerinde: bir kez yapılmış olan iş.

ن-غ-ض kökü: bir şeyi sallamak, oynatmak (özellikle başı, alay ya da şaşkınlık ifadesiyle).

Kelime Kur'an'da yalnız burada geçer.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: ayet, bir sözü değil bir jesti kaydediyor. Sözlü itiraz zaten kırk dokuzuncu ayette verilmişti; burada gövde diliyle verilen tepki anlatılıyor. Kur'an'ın muhatabın tepkisini bu ayrıntıda kaydettiği yerler azdır.

"O gün sizi çağıracak, siz de O'na hamd ederek karşılık vereceksiniz."

Cümle kaydedilmeye değer ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: ayet, karşılık verme fiilinin hamd ile olacağını söylüyor — itiraz edenler de dahil.

Yani sûre, kırk dokuzuncu ayette itiraz eden aynı ağzın, elli ikinci ayette hamd edeceğini bildiriyor. Aradaki mesafe üç ayet.

وَتَظُنُّونَ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا — "pek az kaldığınızı sanacaksınız."

Aynı algı Rûm 30/55'te (yuksimü'l-mücrimûne mâ lebisû ğayra sâa) işlendi. Oraya dayanıyorum.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: ayet, geçen zamanın ölçüsünü değil, algısını kaydediyor. Fiil tezunnûne (sanırsınız) — bilgi değil zan.