İsrâ 31. ayet

Ve lâ taktülû evlâdeküm haşyete imlâk, nahnü nerzukuhüm ve iyyâküm, inne katlehüm kâne hıt'en kebîrâ

"Yoksulluk korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Onları da sizi de biz rızıklandırırız. Onları öldürmek, gerçekten büyük bir suçtur."

Ayet, savurganlık ve cimrilik ayetlerinin hemen ardından geliyor — yani ekonomi bahsinin içinde.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sıralamadır: ayet, çocuk öldürmeyi bir ahlâk maddesi olarak değil, bir para hesabının sonucu olarak konumlandırıyor. Gerekçe zaten ayetin içinde: haşyete imlâk — yoksulluk korkusu.

Kelimenin seçimi kaydedilmelidir: haşyet — korku, olan bir şey değil.

Yani ayet, yoksul düşen kimseden söz etmiyor; yoksul düşme ihtimalinden korkan kimseden söz ediyor.

إِمْلَٰق — kök م-ل-ق: elde bir şey kalmamak, tamamen tükenmek. Dilciler kökü "yumuşayıp erimek" ile de ilişkilendirir.

Tekvîr 81/8-9'da (ve ize'l-mev'ûdetü suilet · bi-eyyi zenbin kutilet) bu konu işlendi ve orada bu ayete zaten işaret edilmişti. Orada düşülen kayıt aynen geçerlidir ve oraya dayanıyorum:

İsrâ 17/31 ve En'âm 6/151 "evlatlarınız" der — cinsiyet belirtmez. Kur'an iki ayrı olguyu ayırıyor gibi duruyor: yoksulluk sebebiyle çocuk öldürme, ve utanç sebebiyle kız öldürme. Tekvîr'deki mev'ûde müennestir ve ikincisini adlandırıyor.

İki ayet yan yana konabilir:

Ve Tekvîr'de orada kaydedilen bir başka şey de burada işliyor: Tekvîr'de soru öldürülene soruluyordu (bi-eyyi zenbin kutilet — "hangi suçtan dolayı öldürüldün?"). Burada ise hitap doğrudan öldürenedir. Aynı olgu, iki sûrede iki ayrı muhataba.

Cümlenin dizimi dikkat çekicidir ve dilciler üzerinde durur: önce onlar, sonra siz.

Ve aynı hüküm En'âm 6/151'de tersine sıralanır: nahnü nerzukuküm ve iyyâhüm — "sizi de onları da".

Klasik tefsirlerde bu farkın, iki durumun farklılığına bağlandığı nakledilir: fiilen yoksul olan kişi önce kendi geçimini düşünür, korkan kişi ise henüz var olmayan bir yükü düşünür. Bu izahı nakledilen bir açıklama olarak aktarıyorum; ancak iki ayetin sıralamasının farklı olması, metinden doğrulanabilir bir veridir.

خِطْـًٔا — kök خ-ط-أ: hedefi ıskalamak, yanılmak; ve kasten suç işlemek. Dilciler hıt' ve hatâ' arasındaki farkı kaydeder: birincisi kasıt içerir, ikincisi kasıtsızlık.

Ayette hıt' kalıbının seçilmesi kaydedilmeye değer: kelime, işi bir "yanılma" olmaktan çıkarıp bilerek yapılan bir suç olarak adlandırıyor.