Nahl 43-44. ayetler

Ve mâ erselnâ min kablike illâ ricâlen nûhî ileyhim fes'elû ehle'z-zikri in küntüm lâ ta'lemûn · Bi'l-beyyinâti ve'z-zübür, ve enzelnâ ileyke'z-zikra li-tübeyyine li'n-nâsi mâ nüzzile ileyhim ve leallehüm yetefekkerûn

"Senden önce de, kendilerine vahyettiğimiz erkeklerden başkasını göndermedik. Bilmiyorsanız, zikir ehline sorun. · Açık delillerle ve kitaplarla (gönderdik). Sana da zikri indirdik ki, insanlara kendilerine indirileni açıklayasın; belki düşünürler."

Bu ayet, bağlamından koparıldığında bambaşka bir şey söyler hâle gelir. Bu yüzden bağlamı önce ve açıkça koymak gerekiyor.

Cümlenin ilk yarısı şudur: ve mâ erselnâ min kablike illâ ricâlen nûhî ileyhim — "senden önce de, kendilerine vahyettiğimiz insanlardan başkasını göndermedik."

Yani ortada bir itiraz vardır ve itirazın konusu şudur: elçinin insan olması. Bu itiraz Kur'an'da birçok yerde kaydedilir ve dizinde işlendi: Enbiyâ 21/3 ve 21/7-8'de (hel hâzâ illâ beşerun mislüküm; ve mâ cealnâhüm ceseden lâ ye'külûne't-taâm), Ahkāf 46/9'da (mâ küntü bid'an mine'r-rusül), Fâtır (Melâike) 35/4'te.

Ve fes'elû ehle'z-zikr emri, işte bu itiraza verilen cevabın ikinci yarısıdır: "önceki elçilerin de insan olduğunu bilmiyorsanız, bunu bilenlere sorun."

Bu bağlamı vurgulamak zorunludur, çünkü ayet bağlamından koparıldığında genel ve sınırsız bir otoriteye danışma ilkesi gibi sunulabilir. Metin bunu söylemiyor. Ayetin sorulmasını emrettiği şey belirlidir: geçmiş elçilerin niteliği.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cümlenin kendi yapısıdır: fes'elû emri, fâ ile bir önceki cümleye bağlanmıştır — yani bir sonuç cümlesidir, bağımsız bir ilke değil. Ve şart cümlesi de bunu daraltıyor: in küntüm lâ ta'lemûn — "bilmiyorsanız."

Aynı ayet Enbiyâ 21/7'de kelimesi kelimesine geçer ve orada ihtilaf tablolandı. Oraya dayanıyorum ve tabloyu buraya alıyorum:

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

Ama üçüncü görüşün metin içi bir dayanağı olduğu kaydedilmelidir ve bu, Nahl'e özgüdür: kırk dördüncü ayette aynı kelime, indirilen kitap için kullanılıyor. Enbiyâ'da da benzer bir hareket vardı — orada üç ayet sonra zikruküm deniyordu ve Enbiyâ bölümünde şu kaydedilmişti: "sor (7) → bilmiyorsan (7) → elinde zaten var (10)."

Nahl'de aynı hareket iki ayette tamamlanıyor:

Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır. Ve kendi okumam olarak şunu kaydediyorum: emir bir sürekli bağımlılık kurmuyor. Sorulması emredilen şey, hemen ardından muhatabın kendi eline veriliyor.

Bu ayet, tarih boyunca çok farklı yerlerde ve çok farklı amaçlarla kullanılmıştır. Bu tefsirde ayete, lafzının ve bağlamının verdiğinden fazlası yüklenmiyor.

Ayetin lafzî olarak koyduğu şey şudur ve üç maddede toplanabilir:

Bu üç maddenin ötesine geçen çıkarımlar — hangi konuda kime sorulacağı, bilgi otoritesinin nasıl kurulacağı, bunun bağlayıcılığı — ayetin lafzından değil, sonraki tartışmalardan gelir. Bu tefsirde o tartışmaya girilmiyor ve fıkhî hüküm verilmiyor.

Ricâl — erkekler. Bir kısım müfessir bu kelimeden hareketle bir hüküm çıkarmıştır; bir kısmı ise kelimenin burada melek değil, insan karşıtlığı için kullanıldığını kaydeder — çünkü cümlenin konusu elçinin cinsiyeti değil, cinsidir. İki izahı da aktarıyorum ve bu tefsirde bir hüküm kurmuyorum; ayetin cevap verdiği itiraz, metnin kendi ifadesiyle, elçinin beşer olmasıdır.

زُبُر — zebûrun çoğulu, kök ز-ب-ر: yazmak, taşa kazımak. Zebera'l-kitâbe — yazdı. Kelimenin kökünde sertlik ve kalıcılık vardır; zübretü'l-hadîd — demir parçası.

Aynı ikili Fâtır (Melâike) 35/25'te geçti (câethüm rusülühüm bi'l-beyyinâti ve bi'z-zübüri ve bi'l-kitâbi'l-münîr) — orada üçlüydü, burada ikili. Bu, sûreler arası doğrulanabilir bir örtüşmedir.

ب-ي-ن kökü sûrede üç ayrı yerde, üç ayrı işte geçiyor ve bu, sûrenin yapı işaretlerinden biridir:

Dört geçiş de metinden doğrulanabilir. Ve kendi okumam olarak şunu kaydediyorum: açıklama işi üç ayrı özneye dağıtılmış — kitap, elçi ve nihayet Allah. Ve sıra kaydedilmeye değer: kitap açıklıyor, elçi açıklıyor, geriye kalanı ahirette açıklanıyor. Yani ihtilaf, bu dünyada kapanmıyorsa kapatılacağı bir yer gösteriliyor.