Nahl 125. ayet

Üd'u ilâ sebîli rabbike bi'l-hikmeti ve'l-mev'ızati'l-haseneti ve câdilhüm billetî hiye ahsen, inne rabbeke hüve a'lemü bi-men dalle an sebîlihî ve hüve a'lemü bi'l-mühtedîn

"Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; onlarla en güzel olan yolla tartış. Rabbin, kendi yolundan sapanı da, doğru yolda olanları da en iyi bilendir."

Ayet çağrı için üç araç sayıyor ve üçü ayrı biçimde veriliyor:

Üç şey kaydedilmelidir ve üçü de metinden doğrulanabilir:

Bir — hikmete sıfat verilmemiş. İkisine verilmiş. Dilciler bunu, hikmetin kendisinde zaten yerindelik bulunmasına bağlar — hikmetin kökü ح-ك-م: bir şeyi yerli yerine koymak, sağlamlaştırmak; hakeme — hayvanın yularını takıp yönetmek. Yani kelime, "yerinde olan" demektir; sıfat gerekmiyor.

İki — sıfatlar yükseliyor: hasene → ahsen. İkincisi ism-i tafdîldir: daha güzel / en güzel.

Üç — ve üçüncü madde bir emir fiiliyle ayrı cümle olarak veriliyor. İlk ikisi bâ ile bağlıyken, üçüncüsü ayrı bir emirdir: câdilhüm.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağım bu üç yapı farkıdır: ilk ikisi çağrının biçimidir; üçüncüsü karşı tarafın direnmesi hâlinde devreye giren ayrı bir iştir. Nitekim ilk ikisinde muhatap zamiri yok, üçüncüde var: câdilhüm.

Ve sıfatların yükselmesi buna uygun düşüyor: iş zorlaştıkça ölçü yükseliyor. Tartışmada istenen şey, öğütte istenenden daha fazladır.

Bu terkip dizinde üç yerde işlendi ve üç halkalı bir tablo kuruldu. Kasas 28/54'te tablo şöyleydi ve oraya dayanıyorum:

Dördüncü halka burasıdır ve tabloyu tamamlıyorum:

Ve dördüncü halkanın farkı kaydedilmelidir, çünkü Ankebût ile karşıt biçimdedir:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağım iki cümlenin gramer biçimidir: Ankebût tartışmayı yasaklayıp bir istisnayla açıyor; Nahl doğrudan emrediyor.

Sonuç aynıdır — usul belirlenmiştir — ama yol farklıdır. Ankebût'ta varsayılan konum "tartışma", Nahl'de varsayılan konum "en güzel biçimde tartış".

Ve Ankebût bölümünde kaydedilen şey burada da geçerlidir ve tekrarlıyorum: emir bir yasak olarak değil, bir biçim şartı olarak kuruluyor. Tartışma yasaklanmıyor; usulü belirleniyor.

Ve Ğâfir (Mü'min)'nin bütün omurgasının cidâl olduğu ve orada kınananın dayanaksız tartışma olduğu tablolanmıştı (bi-ğayri sultânin etâhüm). Nahl 16/4'te insanın tartışmacılığı bir vasıf olarak tespit edilmişti; 16/125'te o vasfa bir biçim veriliyor. Sûre içinde doğrulanabilir bir halkadır ve yukarıda 16/4 ile 16/111'de işlendi.

Ve ayet, emri verdikten sonra bir sınır koyuyor.

Bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle üç araç saydıktan sonra, sonucun kimin elinde olduğunu söylüyor. Yani usul muhataba, sonuç muhataba değil.

Bu sınır dizinde birçok yerde işlendi: Fâtır (Melâike) 35/8 ve 35/19-23, Zümer 39/41, Rûm 30/52-53, Ahkāf 46/35. Ve bu sûrenin otuz beşinci ve seksen ikinci ayetlerinde belâğ olarak zaten geçmişti. Tekrarlamıyorum.