Hicr 87. ayet tefsiri

15/87

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَٰكَ سَبْعًا مِّنَ ٱلْمَثَانِى وَٱلْقُرْءَانَ ٱلْعَظِيمَ

Ve lekad âteynâke seb'an mine'l-mesânî ve'l-kur'âne'l-azîm

"Andolsun, sana ikişerlilerden yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik."

مَثَانِى — kök: ث-ن-ي

Kök Zümer 39/23'te çözümlendi ve orada kaydedilenler burada da geçerlidir; oraya dayanıyorum:

ث-ن-ي: katlamak, ikilemek, tekrarlamak. Ve Zümer'de mesânî kelimesinin karşılığı için üç okuma tablolanmıştı:

Okuma	Mesânî ne
1	Tekrarlanan — kıssaların, hükümlerin, uyarıların yinelenmesi
2	İkişerli — cennet-cehennem, müjde-uyarı gibi çiftler hâlinde gelmesi
3	Katlanan — bölüm bölüm, birbiri üzerine gelen

Zümer'de bu üç okuma arasında tercih yapılmamıştı; burada da yapmıyorum.

Zümer ile Hicr arasındaki fark kaydedilmelidir ve önemlidir:

Yer	Terkip	Mesânî neyi niteliyor
Zümer 39/23	Kitâben müteşâbihen mesâniye	Kitabın tamamı
Hicr 15/87	Seb'an mine'l-mesânî	Mesânî'den bir kısım — yedi

Yani Zümer'de kelime bütünün sıfatı, Hicr'de bir parçanın kaynağı. Edat kaydedilmelidir: min burada teb'îz (kısmîlik) bildiriyor.

"Yedi" nedir? — ihtilaf

Klasik tefsirlerde bu terkip üzerinde başlıca şu görüşler nakledilir:

Görüş	Seb'an mine'l-mesânî ne	Dayanağı
1	Fâtiha sûresi — yedi ayet	Fâtiha yedi ayettir ve namazda tekrarlanır; mesânî "tekrarlanan" demektir
2	Uzun yedi sûre (es-seb'u't-tıvâl)	Kur'an'ın en uzun sûreleri bir grup sayılır
3	Kur'an'ın tamamı — mesânî onun adıdır, "yedi" ise bölümlerini bildirir	Zümer 39/23'te bütün kitap mesânî diye anılıyor
4	Kur'an'da tekrarlanan yedi konu / yedi çift	Mesânî'nin "ikişerli" okuması

Dört görüş de kaynaklarda nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Kaydedilebilecek iki dil verisi var ve bunları gözlem olarak veriyorum:

Bir. Seb'an nekre (belirsiz) ve temyizsizdir — "yedi ne?" sorusu cümlede cevaplanmıyor. Ayet sayıyı veriyor, sayılanı vermiyor. Bu, ihtilafın kaynağıdır.

İki. Cümlede bir bağlaç var: ve'l-kur'âne'l-azîm. Bağlacın işlevi üzerinde de ayrılık doğar:

Okuma	Bağlacın işi
a	Ayırıcı — yedi ayrı bir şey, Kur'an ayrı
b	Açıklayıcı (atf-ı beyân) — yedi, zaten Kur'an'ın kendisidir
c	Bütünden parçaya atıf — parça anıldıktan sonra bütün anılıyor

Üçü de mümkündür; tercih dayatmıyorum.

Fâtiha sûresi dizinde Fâtiha'de işlendi; orada ayet sayısı ve besmelenin sayımı meselesi ele alındı. Oraya dayanıyorum.

Ayetin sûre içindeki yeri

Bir dizim gözlemi kaydediyorum: ayet, seksen sekizinci ayetteki emri hazırlıyor. Önce verilen şey anılıyor, sonra "başkasının elindekine bakma" deniyor. Sıralama tersine çevrilseydi emir çıplak kalırdı.